Ελλάδα: Κυριακή, 21 Ιανουαρίου 2018 | 22:14

T-zine.grΣυντάκτης: Νόρα Ράλλη | efsyn.gr

Trans NewsΘέατρο 

Δύο γυναίκες, ένα θεατρικό, πολλά ερωτήματα

Η θεατρική συγγραφέας Παλόμα Πεδρέρο μαζί με τη σκηνοθέτιδα Φένια Αποστόλου

Θέλουμε να ζήσουμε ελεύθερα; Μπορούμε να αντέξουμε την ευθύνη αυτής της ελευθερίας;

Εχουμε δικαίωμα αυτοκαθορισμού; Είναι αρκετά δυνατά τα κοινωνικά στερεότυπα ώστε να καθορίσουν πορείες ζωής, ακόμα και τη ζωή την ίδια;

Αυτή είναι η κοινή βάση ζητημάτων που έφερε κοντά δύο ιδιαίτερες γυναίκες, μέσω του θεάτρου. Τη σκηνοθέτιδα, ηθοποιό, χορεύτρια και χορογράφο Φένια Αποστόλου και την κοινωνική ανθρωπολόγο και βραβευμένη θεατρική συγγραφέα Παλόμα Πεδρέρο.

Αφορμή στάθηκε το θεατρικό «Το κάλεσμα της Λορίν» που έγραψε η δεύτερη και ανέβασε για πρώτη φορά στην Ελλάδα η πρώτη.

Από το θεατρικό «Κάλεσμα της Λορίν» (Ιωάννης Αθανασόπουλος, Βιργινία Ταμπαροπούλου)

Φένια Αποστόλου, Η μοναδική Ελληνίδα τρανς γυναίκα σκηνοθέτις

«Είμαστε κολάζ στιγμών, εμπειριών και επιθυμιών»

Είναι η μοναδική Ελληνίδα τρανς γυναίκα σκηνοθέτις. Αυτό όμως είναι το λιγότερο και, για όσους έχουν δει δουλειές της, σίγουρα το λιγότερο εντυπωσιακό.

Η Φένια Αποστόλου έχει ήδη διαγράψει μια σπουδαία καριέρα ως χορευτής και χορογράφος και συνεχίζει, ως γυναίκα πλέον, και ως σκηνοθέτις, ανεβάζοντας πάντα πραγματικά πρωτοποριακές παραστάσεις.

Τη φετινή σεζόν μάς συστήνει δύο νέα δικά της έργα. «Το κάλεσμα της Λορίν» (θέατρο Αργώ) και το «Βαλπούργη – η ιστορία μιας μάγισσας» (θέατρο Olvio).

Η ίδια μιλάει χωρίς στεγανά τόσο για την καλλιτεχνική όσο και για την προσωπική της πορεία.

● Δύο διαφορετικά έργα που παίζονται παράλληλα, για δύο πολύ κρίσιμα ζητήματα ακόμα και στον 21ο αι.

Το «Κάλεσμα της Λορίν» πραγματεύεται το θέμα της ταυτότητας φύλου. Είναι μια ιστορία που με συγκίνησε και ήθελα πολύ να την αποδώσω θεατρικά, ακριβώς γιατί έρχεται από μια κανονικότητα -τη σχέση ενός ζευγαριού- με τον άνδρα να έχει ένα «πρόβλημα».

Πρόβλημα ταυτότητας φύλου. Ενα δηλαδή θεμελιακό ζήτημα όσον αφορά την ίδια την ταυτότητα ύπαρξης του ήρωα αναδύεται μέσα από αυτή τη φαινομενική κανονικότητα.

Αυτό από μόνο του καταδεικνύει πόσο σοβαρό είναι, ακόμα και σήμερα -αν και το έργο έχει γραφεί το 1984- το ζήτημα του να μη νιώθεις καλά στο ίδιο σου το δέρμα, ωστόσο να υπάρχεις μέσα σε μια κανονικότητα, που τις περισσότερες φορές ορίζει η ίδια η κοινωνία και δεν μπορείς, παρά με δυσκολία και ρίσκο, ούτε να την αναγνωρίσεις ούτε να ξεφύγεις από αυτή.

Να διευκρινίσω πως δεν μιλάμε για έναν γκέι άνδρα, αλλά για έναν στρέιτ άνδρα που κρύβει μέσα του μια τρανσέξουαλ γυναίκα – κάτι το οποίο ακούγεται παράδοξο, αλλά μπορεί να συμβεί. Και έχει να κάνει καθαρά με την καταπίεση.

Από την άλλη η «Βαλπούργη» είναι χοροθέατρο: έχει χορό, πρόζα και βίντεο αρτ και πραγματεύεται το θέμα της άνισης και άδικης συμπεριφοράς εναντίον των γυναικών ανά τους αιώνες.

Η κεντρική φιγούρα είναι η Βαλπούργη, μια ιδιαίτερη γυναίκα που κάηκε ως μάγισσα τον Μεσαίωνα.

Το έργο ξεκινά τον Μεσαίωνα, ωστόσο προχωράει στον χρόνο φτάνοντας ώς τα τέλη του 20ού αιώνα, καθώς η ηρωίδα, την ώρα που την καίνε, καταριέται την ψυχή της να μείνει στη γη και να ζει μέσα από γυναίκες που βιώνουν παρόμοιες αδικίες όπως συνέβη και στην ίδια.

Πέντε διαφορετικές γυναίκες, σε πέντε διαφορετικές εποχές, με κοινό παρονομαστή ζωής την άδικη και άνιση αντιμετώπιση.

● Χρησιμοποιείτε τις λέξεις «κανονικότητα, πρόβλημα, καταπίεση». Νιώσατε προσωπικά εσείς να σας καταδιώκουν;

Η προσωπική μου ιστορία εδράζεται πράγματι σε αυτό το τρίπτυχο, αν και πλέον τις έχω ξορκίσει.

Καταπιέστηκα σε πολύ μικρή ηλικία, καθώς γεννήθηκα με την ψυχή μου ν’ ανήκει σε ένα άλλο σώμα. Ως εκ τούτου, έπρεπε να βρω και να ενδυθώ το σώμα του πραγματικού μου εαυτού.

Αυτό το κατάλαβα πολύ πολύ νωρίς. Για παράδειγμα, ήθελα να κάνω παρέα με κοπέλες. Αυτές οι φίλες μου ήταν που με προστάτευσαν από το bulling που δεχόμουν.

Πάντα είχα φίλες, έπαιζα με κούκλες, έκανα μπαλέτο. Για ένα μικρό αγόρι στην κλειστή κοινωνία της Κεφαλονιάς όπου μεγάλωσα, εκείνα τα χρόνια, αυτό ήταν ανήκουστο.

Οι δικοί μου δεν είχαν καταλάβει κάτι, καθώς όλα γίνονταν κρυφά. Ισως και γιατί δεν λειτούργησα σχεδόν ποτέ παρενδυτικά, δεν ντυνόμουν γυναικεία.

Μην ξεχνάμε πως και ο Αριστοφάνης το χρησιμοποιούσε στις κωμωδίες του, ντύνοντας άνδρες σαν γυναίκες. Αυτό ακριβώς συνέβη και σε μένα.

Η τέχνη ήταν αυτή που με οδήγησε στο να καταλάβω ότι δεν μπορώ να συνεχίσω όπως ήμουν.

Μεγάλοι δημιουργοί έβλεπαν προφανώς σε μένα αυτή μου την κρυφή προσωπικότητα και μου έδιναν γυναικείους ρόλους να χορέψω και να παίξω. Σε αυτούς έβρισκα την απόλυτη πληρότητα και ευχαρίστηση.

Η ολοκλήρωση για μένα, από τότε και για πάντα, επέρχεται μόνο μέσω της τέχνης.

● Ηταν δηλαδή μια μορφή σωτηρίας;

Για μένα η τέχνη ήταν η διαφυγή μου. Ηταν σωτηρία, γιατρειά και αποκούμπι. Ολη μου την εσωτερικότητα την εξέφραζα εκεί, καθώς στην κοινωνική μου ζωή δεν μπορούσα. Ζούσα με ένα βάρος. Μεγάλο βάρος.

Η καταπίεση αυτή είναι αμφίπλευρη. Από έξω προς τα μέσα και το αντίστροφο: όταν εσύ δεν αισθάνεσαι καλά με ό,τι η κοινωνία θεωρεί «φυσικό», τότε νιώθεις ενοχές.

Ειδικά αν είσαι μικρό παιδί, αυτό γίνεται σχεδόν αυτόματα. Το κάθε παιδί αφήνεται στα φυσικά του θέλω και μετά έρχονται τα «φρένα» και δημιουργούν αυτό που ονομάζουμε ενοχές, καταπίεση, αδικία μέσα σε ένα συντηρητικό πλαίσιο.

Τότε ο άνθρωπος αρχίζει να μαζεύει, κλείνεται στον εαυτό του και δεν μπορεί να υπάρξει στην ολότητά του.

● Νιώθατε καταραμένη εν ζωή όπως η Βαλπούργη σας;

Φυσικά αισθανόμουν καταραμένη. Γιατί ένιωθα πως έπρεπε να έχω γεννηθεί αλλιώς. Βίωνα μια ατυχία μεγάλη, που έπρεπε ν’ αλλάξει.

Προσπάθησα να ξορκίσω από μόνη μου αυτή την κατάρα. Ουσιαστικά έγινα μάγισσα του εαυτού μου και μ’ έπλασα.

Θέλει θάρρος και χρόνο αυτό. Το να σταματήσεις να ζεις με «εκπτώσεις». Ακόμα και να το καταλάβεις είναι δύσκολο. Αλλά και εξαιρετικά απελευθερωτικό.

Και μην ξεχνάμε πως η ελευθερία είναι μια δύσκολη σύμβαση. Τα κοινωνικά όντα αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια όταν λειτουργούν μέσα σε συμβάσεις και περιορισμούς.

Ποιος μπορεί με σιγουριά και ευκολία να πει πως μπορεί, ακόμα και θέλει, να διαχειριστεί αφ’ εαυτού του την ελευθερία του;

Δες τα ιστορικά παραδείγματα. Ολα συγκλίνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση – χρειαζόμαστε έναν σωτήρα, έναν ηγέτη, έναν εξουσιαστή, έναν εργοδότη…

Είναι δύσκολο να απεκδυθείς των κοινωνικών στερεοτύπων, όχι για να κάνεις κατ’ ανάγκη επανάσταση, αλλά για να στηρίζεις την ίδια σου την ύπαρξη.

● Οι φίλοι και οι οικείοι σας πώς αντιμετώπισαν τη Φένια πλέον;

Σιγά σιγά, η Φένια κέρδιζε έδαφος και με αποδέχθηκαν γιατί ήταν τόσο δυνατό και ειλικρινές όλο αυτό που έσβησε όλο το παρελθόν. Εγινα αυτό που είχα οραματιστεί για τον εαυτό μου και αυτό που ήθελε η ψυχή μου.

Ανθρωποι που με ήξεραν από παιδί, ακόμα και στα όνειρά τους με βλέπουν ως Φένια. Και με τη μητέρα μου έχω εξαιρετικές σχέσεις. Εχασα τον πατέρα μου πριν από την αλλαγή μου.

● Το νομοσχέδιο αναγνώρισης ταυτότητας φύλου που ψηφίστηκε είναι σημαντικό βήμα;

Πρόκειται για σημαντικότατη πρόοδο. Κατ’ αρχάς έφερε στο προσκήνιο ανθρώπους που οι περισσότεροι τους αντιμετώπιζαν σχεδόν ως μη υπαρκτά πρόσωπα.

Αν ταιριάζει μία λέξη στο τι έφερε αυτό το νομοσχέδιο, αυτή είναι αποδοχή. Δεν πέρασε απλά ένα νομοσχέδιο – πέρασε μια κανονικότητα. Κάτι που ήταν περιθωριακό, μπήκε σε μια πιο εδραιωμένη κοινωνική βάση.

Και φυσικά υπάρχει και το νομικό, γραφειοκρατικό κομμάτι, που είναι επίσης πολύ σημαντικό για την καθημερινότητα του οποιουδήποτε.

● Γιατί είναι τόσο δύσκολο να ξεφύγουμε από στερεότυπα και καθιερωμένα πρότυπα;

Γεννιέσαι και αμέσως αρχίζεις να μεγαλώνεις με πρότυπα και κανόνες ήδη έτοιμους. Αρα, αμέσως αμέσως, μιλάμε για έναν άμεσο, χωρίς επιλογή, συμβιβασμό.

Μεγαλώνοντας ο άνθρωπος συνηθίζει σε αυτούς τους κανόνες, τους νιώθει ως κάτι που δεν μπορεί ν αλλάξει, αντιδρώντας σε κάθε εξαίρεση.

Το μη κανονικό είναι το μη σωστό. Ειδικά στη χώρα μας, που το κράτος πάει χέρι χέρι με την Εκκλησία, ακόμη κι αν έχει ανοίξει ο διάλογος τελευταία, αυτό ανάγεται σχεδόν σε θρησκευτικό ζήτημα.

Η κάθε παρέκκλιση είναι λάθος. Πρέπει να παταχθεί, να μην υπάρχει, να μη φαίνεται.

Πιστεύω πως είμαστε λαός ενοχικός, έντονα σεξουαλικός, με τρομερό ταμπεραμέντο, που ωστόσο η τόσο έντονη αίσθηση ενοχής μάς κάνει να γινόμαστε πιο εύκολα φερέφωνα συστημάτων.

Ξεχνώντας πως είμαστε κολάζ στιγμών, εμπειριών και επιθυμιών. Είμαστε μια εγκυκλοπαίδεια πραγμάτων.

Δεν μπορεί κανείς να πει πως είναι ικανός να αποκωδικοποιήσει εύκολα έναν άλλο άνθρωπο.

Αυτό με εξοργίζει όταν συμβαίνει, γιατί πληγώνει ανθρώπους, επισκιάζει ζωές και ανακόπτει την κοινωνική πρόοδο.

Παλόμα Πεδρέρο, Ισπανίδα κοινωνική ανθρωπολόγος και θεατρική συγγραφέας

«Ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να «ξαναγεννηθεί»»

Βρέθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα, παρότι είναι μια χώρα που αισθάνεται πολύ κοντά της. Η Παλόμα Πεδρέρο, καλεσμένη της Φένιας Αποστόλου, παρακολούθησε το ανέβασμα του θεατρικού της έργου «Το κάλεσμα της Λορίν» στο θέατρο Αργώ, μέσα σε μια κατάμεστη αίθουσα όπου δεν ακούγονταν ούτε οι ανάσες των θεατών.

Αν και είναι κοινωνική ανθρωπολόγος, η συγγραφή θεατρικών έργων είναι που την έκανε διάσημη παγκοσμίως, καθώς τα έργα της παίζονται και μεταφράζονται ακόμη. Ωστόσο, η θεματολογία τους δεν απέχει πολύ από την επιστήμη της.

Πάντα στο κέντρο είναι ο άνθρωπος και το θέατρο δρα ως μεταμορφωτικός καθρέφτης ως προς τον θεατή.

Το «Κάλεσμα της Λορίν» ήταν το πρώτο της έργο. Γράφτηκε αρχές της δεκαετίας του ’80, σε μια μεταβατική εποχή που από την εποχή της σεξουαλικής απελευθέρωσης περάσαμε στην εποχή του φόβου, του ΑIDS και των προκαταλήψεων, θίγοντας ένα θέμα που δεν είναι μόνο ερωτικό, αλλά και κοινωνικό.

Ενας άνδρας, μέσα σε μια φυσιολογική σχέση ζευγαριού, μια βραδιά καρναβαλιού, αντιλαμβάνεται την πραγματική του ταυτότητα. Θα συνεχίσει ως… Λορίν ή ως… Μπόγκαρντ;

«Πάντα προσπαθώ να θέτω ερωτήματα σχετικά με τον άνθρωπο. Ως επιστήμων αλλά και ως συγγραφέας. Παρατηρούσα λοιπόν πως οι σχέσεις των ανθρώπων με τους παραδοσιακούς ρόλους δεν λειτουργούν. Ο ρόλος του αρσενικού ευνουχίζει τον άντρα και ο ρόλος του θηλυκού ευνουχίζει τη γυναίκα. Δεν υπάρχει ισορροπία, πάντα ένας από τους δύο θέλει να κυριαρχήσει. Γι’ αυτό αναρωτιέμαι, από τα νιάτα μου ακόμα, αν θα μπορούσε να υπάρξει μια σχέση όπου οι ρόλοι αρσενικού/θηλυκού να μην είναι τόσο αυστηροί, αλλά πιο διφορούμενοι, ώστε να μην υπάρχει αυτή η απολυτότητα, αυτός ο μανιχαϊσμός, ανάμεσα στα δύο φύλα» διευκρινίζει η Παλόμα.

«Ουσιαστικά, μέσα από το έργο, που δεν φέρει τίποτα το αυτοβιογραφικό, δεν θέτω ένα ερώτημα σεξουαλικής φύσεως, αλλά ένα γενικότερο: ποιος είναι ο τόπος μου, πού ανήκω. Η κοινωνία λειτουργεί με σχήματα, με κωδικούς. Υπάρχουν χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς μας τα οποία είναι επίκτητα, αλλά έχουν γίνει τόσο πολύ κτήμα μας, καθώς μας έχουν «ντύσει» με αυτά από πολύ μικρή ηλικία είτε οι γονείς μας είτε η κοινωνία είτε η θρησκεία. Θεωρούμε ότι είναι δικά μας, ενώ δεν είναι, δεν είναι επιλογές μας. Ως κοινωνική ανθρωπολόγος σάς λέω πως μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο συμβατικός τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζει η κοινωνία και τα θέματα ταυτότητας φύλου, είναι μια μεγάλη πηγή δυστυχίας για τον άνθρωπο», εξηγεί.

Η ίδια έζησε μέχρι τα 17 της χρόνια τη δικτατορία του Φράνκο, στη Μαδρίτη. Ο πατέρας της ήταν υπέρ του δικτάτορα, αλλά η μητέρα της ήταν δημοκρατική.

Η ίδια δηλώνει μαρξίστρια και αναρχική ως προς τον τρόπο σκέψης.

«Ανεξάρτητα από τις πολιτικές πεποιθήσεις ήμουν πάντα φεμινίστρια», μας λέει. «Από πολύ μικρή έβλεπα να διατάζουν οι άντρες. Ημασταν τέσσερα κορίτσια και ένα αγόρι μικρότερο στην οικογένεια και όμως αυτό είχε όλα τα προνόμια. Ρωτούσα πολύ συχνά τη μητέρα μου γι’ αυτό – μάλλον περνούσε άσχημα με τις ερωτήσεις μου. Η ίδια παρ’ όλο που δεν συμφωνούσε με όλα αυτά, μου έλεγε «έτσι είναι η ζωή». Καθώς ήταν εργάτρια γης από 6 ετών, δεν μπόρεσε να πάει ποτέ σχολείο. Αυτό ήταν ο καημός της. Ηταν ένα θύμα της φρανκικής δικτατορίας, αλλά και ενός πατριαρχικού συστήματος όπου οι γυναίκες ήταν σε ένα πλαίσιο που δεν επέλεξαν οι ίδιες. Αυτό είναι μια πολύ μεγάλη τραγωδία για πάρα πολύ κόσμο, ότι δηλαδή σε βάζει κάπου η ζωή και εκεί μένεις».

Η ίδια στα έργα της πραγματεύεται θέματα όπως η απώλεια, η καταπίεση, η τρομοκρατία, η ταυτότητα, θέματα που σχετίζονται με την ελευθερία και τα όριά της.

Στο ερώτημα ποια θεωρεί ότι είναι η δική μας γνώση, αίσθηση αλλά και ευθύνη γι’ αυτά στη σημερινή μεταμοντέρνα κοινωνία, μας απάντησε με μεγάλη ένταση πως:

«Εμείς είμαστε υπεύθυνοι για όλα. Εχουμε έρθει εδώ για κάποιο λόγο. Ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να φέρει συνείδηση. Και μπορεί να «ξαναγεννηθεί», πέρα από τη βιολογική του γέννηση. Εχουμε τα γονίδια, τη γενετική μας αλυσίδα και την πολιτιστική μας παράδοση που μας προσδιορίζουν μέχρι ένα σημείο. Από κει και πέρα όμως διαθέτουμε συνείδηση που μπορεί να μας κάνει να γίνουμε άλλοι άνθρωποι. Μπορεί να νιώσουμε τμήμα του κόσμου αυτού, αλλά να ενδιαφερθούμε και για το τι συμβαίνει στον υπόλοιπο κόσμο. Ο άνθρωπος, από κάποια ηλικία και μετά, πρέπει να βλέπει με τα δικά του μάτια αυτό που του δείχνει κάποιος άλλος. Να βάζει το δικό του μυαλό να σκεφτεί και την καρδιά του να αισθανθεί. Αυτό σημαίνει ζωή αλλά και εξέλιξη».



Info:

«Το κάλεσμα της Λορίν» συνεχίζει τις παραστάσεις του με μεγάλη επιτυχία στο θέατρο Αργώ (Ελευσινίων 15, Μεταξουργείο, τηλ. 2105201684-5), κάθε Σάββ., Κυρ. στις 21.30 (ερμηνεύουν οι Ιωάννης Αθανασόπουλος και Βιργινία Ταμπαροπούλου).

Το «Βαλπούργη – η ιστορία μιας μάγισσας» συνεχίζει στο θέατρο Olvio (Ιερά Οδός 67 και Φαλαισίας 7, Βοτανικός, τηλ. 2103414118), κάθε Τετ. 19.00 και Σάββ. 18.00 (με τους Λαμπρινή Γκόλια και Περικλή Σκορδίλη).

 Ευχαριστούμε για τη διερμηνεία στη συνέντευξη με την κ. Πεδρέρο τη μεταφράστρια Μαρία Χατζηεμμανουήλ.

 

 

© T-zine.gr με πληροφορίες από efsyn.gr

 

Το t-zine.gr χρησιμοποιεί cookies. Προχωρώντας στο περιεχόμενο, συναινείτε με την αποδοχή τους. ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ