Έφη Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη – Μαρίνα Γαλανού. Δύο προσωπικότητες μιλούν με αφορμή την Διεθνή Ημέρα Τρανς Μνήμης

Ελλάδα: Παρασκευή, 20 Νοεμβρίου 2020 | 22:10

Συνέντευξη

στη Μαρκέλλα Κουτίβα

 

Έφη Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη – Μαρίνα Γαλανού. Δύο προσωπικότητες μιλούν με αφορμή την Διεθνή Ημέρα Τρανς Μνήμης

Έφη Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη – Μαρίνα Γαλανού. Η προσωπικότητες μιλούν με αφορμή την Διεθνή Ημέρα Τρανς Μνήμης

20 Νοεμβρίου: Μια ημέρα θλίψης και πόνου για την ΛΟΑΤ κοινότητα που μόνο κατά το έτος 2019-2020 κατέγραψε 350 δολοφονίες τρανς προσώπων σε παγκόσμια κλίμακα. Μια ημέρα θρήνου και μνήμης των θυμάτων ενός ακήρυχτου πολέμου. Με αφορμή τη σκληρή επίθεση με μαχαίρι που δέχθηκε από αγνώστους 60χρονη τρανς γυναίκα πριν λίγες μέρες στη Θεσσαλονίκη, την άρνηση υπαλλήλου μεταφορών να εκδώσει δίπλωμα οδήγησης σε τρανς άτομο, την αύξηση των επιθέσεων σε τρανς άτομα της Κολομβίας λόγω του lockdown και της προσφάτως θεσμοθετημένης εκ περιτροπής κυκλοφορίας ανδρών και γυναικών ,καθώς και την εγκληματική αδιαφορία της Πολιτείας στη διάρκεια της πανδημίας προς την τρανς κοινότητα ,μια συζήτηση με την Πρόεδρο του ΣΥΔ κ. Μαρίνα Γαλανού και την πρόεδρο της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής του ν.4491/2017 περί αλλαγής ταυτότητας φύλου, κ. Έφη Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη, καθηγήτρια Νομικής του ΑΠΘ, έρχεται να καταδείξει την πραγματικότητα των διεμφυλικών προσώπων στην Ελλάδα του 2020 …

Συνέντευξη της Προέδρου του ΣΥΔ Μαρίνας Γαλανού

Ποια είναι τα θεμελιώδη προβλήματα που αντιμετωπίζει ένα transgender άτομο στην Ελλάδα του 2020 και κατά πόσον πιστεύετε ότι έχουν εξομαλυνθεί σε σχέση με παλαιότερα;

Τα θεμελιώδη προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα τρανς πρόσωπα, εξακολουθούν, δυστυχώς, να υπάρχουν σε όλα τα πεδία της καθημερινότητας. Ασφαλώς, δεν βρισκόμασταν εκεί που ήμασταν πριν 10 ή 20 χρόνια, αφενός διότι υπάρχουν νομοθεσίες που έχουν θέσει κάποια ελάχιστα μέτρα προστασίας για την κοινότητα, αφετέρου επειδή και στην κοινωνία έχουν γίνει ορισμένα βήματα, αλλά απέχουμε, πιστεύω σε μεγάλο βαθμό απ’ το να ισχυριστούμε ότι έχουν εξομαλυνθεί. Ας πούμε, η νομοθεσία για την ίση μεταχείριση και την απαγόρευση των διακρίσεων που ενσωματώνει την αντίστοιχη ευρωπαϊκή νομοθεσία, ναι μεν καλύπτει τα τρανς πρόσωπα, αλλά αυτό το κάνει μόνο στο πεδίο της εργασίας και της απασχόλησης. Δεν συμβαίνει το ίδιο στα πεδία της υγειονομικής περίθαλψης ,της εκπαίδευσης και της στέγασης. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι έχουμε καταγράψει αρκετές περιπτώσεις ιδιοκτητών που αρνούνται να ενοικιάσουν σπίτι σε τρανς άτομα καθώς και τρανς παιδιών που αντιμετωπίζουν μεγάλα προβλήματα στα σχολεία τους. Ακόμη, ναι μεν τυπικά η νομοθεσία καλύπτει την εργασία, μολαταύτα, ένας εργοδότης μπορεί να επικαλεστεί κάποιον άλλο λόγο (ενώ ο πραγματικός είναι η ταυτότητα του προσώπου) για να μη προσλάβει ένα τρανς άτομο.

Δεδομένης της κοινωνικής περιθωριοποίησης ,που βιώνουν ακόμη τα τρανς άτομα, τι δυνατότητες υπάρχουν όσον αφορά στο βιοπορισμό; Πιστεύετε ότι οι διεμφυλικοί άνδρες ίσως και να έχουν περισσότερες επαγγελματικές ευκαιρίες σε σχέση με τις διεμφυλικές γυναίκες;

Δυστυχώς ελάχιστες. Δεν αποτελεί μυστικό, ότι διεθνώς τα τρανς πρόσωπα αντιμετωπίζουν ακραία φτώχια, δυσθεώρητα ποσοστά ανεργίας και προβλήματα αστεγίας. Σε μεγάλο βαθμό, δυστυχώς, ακόμη και σήμερα, ο βιοπορισμός των τρανς γυναικών, συνδέεται με την εργασία στο σεξ. Tα νεότερα τρανς παιδιά βέβαια, προσπαθούν να αναζητήσουν την δική τους θέση στον χώρο της εργασίας, ωστόσο αντιμετωπίζουν εμπόδια, παρότι πολλά εξ αυτών διαθέτουν αξιόλογα εφόδια. Μάλιστα, σχετικά πρόσφατη έρευνα, δεικνύει ότι τα τρανς άτομα βρίσκονται στην τελευταία θέση ανάμεσα στις υπόλοιπες υποομάδες (πιο χαμηλά πχ απ’ τους Ρομά και τους μετανάστες) στην ερώτηση προς εργοδότες εάν θα προσλάμβαναν κάποιο πρόσωπο από μία υποομάδα. Σχετικά με τους τρανς άντρες απ’ την εμπειρία μου θα μπορούσα να σας πω ότι ίσως είναι λίγο πιο εύκολα τα πράγματα, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι έχουν ίσες ευκαιρίες. Ενδεχομένως, αυτό να συμβαίνει, διότι η κοινωνία μας λίγο-πολύ παραμένει δομημένη σε πατριαρχική βάση. Ωστόσο, νομίζω θα ήταν λάθος να κάνουμε διαχωρισμούς στην τρανς κοινότητα.

Σχετικά με το ν.4491/17 για την αλλαγή της ταυτότητας φύλου, ποια ήταν η προηγούμενη νομοθετική πραγματικότητα και ποιες δυσχέρειες στην καθημερινότητα των διεμφυλικών ανθρώπων επέβαλαν τη θέσπισή του;

Δεν μου αρέσει τόσο ο όρος «αλλαγή ταυτότητας φύλου», προτιμώ τον όρο: «μεταβολή της καταχώρισης του καταγεγραμμένου κατά της γέννηση φύλου και ονόματος». Σε αυτό αναφέρεται ο ν. 4491/2017. Η προηγούμενη νομοθετική πραγματικότητα (ν. 344/1976), προέβλεπε ότι η καταχώρηση του φύλου και του ονόματος άλλαζε με δικαστική διαδικασία όταν τεκμηριωνόταν ότι έχει υπάρξει «αλλαγή φύλου». Η δικαστική εφαρμογή είχε ερμηνεύσει ότι «αλλαγή φύλου σήμαινε χειρουργική επέμβαση στα γεννητικά όργανα» κάτι που είχε ως συνέπεια την στείρωση. Θα πρέπει να επισημάνουμε ότι αυτό άλλαξε πριν ψηφιστεί ο ν. 4491/2017, με την ιστορική νομολογία του Ειρηνοδικείου Αθηνών, όπου το δικαστήριο σε υπόθεση τρανς άντρα αποφάσισε η υποχρεωτική στείρωση, η χειρουργική αλλαγή φύλου με αφαίρεση των γεννητικών οργάνων από θήλυ σε άρρεν σαν απαραίτητη προϋπόθεση για την αναγνώριση της αλλαγής φύλου στα διεμφυλικά άτομα είναι υπερβολική απαίτηση και πρακτική και παραβιάζει το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ (Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου), σύμφωνα με την οποία “καθένας έχει το δικαίωμα στον σεβασμό της προσωπικής και οικογενειακής του ζωής, του οίκου του και των επικοινωνιών του”. Επίσης, οι παραπάνω υποχρεώσεις προσκρούουν στο δικαίωμα για ισότητα και μη επιβολή διακρίσεων των άρθρων 2 και 26 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (ICCPR)». Εν ολίγοις, πριν καν ψηφιστεί ο ν. 4491/2017, η ελληνική δικαιοσύνη επανερμήνευσε τη συγκεκριμένη διάταξη του πρότερου 344/1976. Μάλιστα η ιστορική αυτή νομολογία επιβεβαιώθηκε μετέπειτα σε περίπου 20 ακόμη περιπτώσεις. H αναγκαιότητα ήταν προφανής: Ήταν απαράδεκτη και αθέμιτη πρακτική να ζητάς ως προαπαιτούμενο σε κάποιον άνθρωπο να στειρωθεί (προσοχή εδώ δεν αναφέρομαι στα τρανς άτομα που το έπραξαν γιατί πραγματικά το ήθελαν) για να τον αναγνωρίσεις με το πραγματικό φύλου του καθώς επίσης ήταν και διάκριση γιατί δεν ζητάς κάτι ανάλογο σε οποιονδήποτε άλλον άνθρωπo. Πέραν όμως τούτου, υπήρχε μία σειρά από πρακτικούς λόγους: τα τρανς άτομα που δεν είχαν κάνει χειρουργική μετάβαση και ως εκ τούτου είχαν ταυτότητες που δεν απεικόνιζαν το πραγματικό τους φύλο, αντιμετώπιζαν πολλά προβλήματα σε δημόσιες υπηρεσίες, στις τράπεζες (εκεί τους δημιουργούσαν ακόμη και προβλήματα ταυτοπροσωπίας και αρνούνταν συναλλαγές), στα ταχυδρομεία, παντού. Επομένως, ήταν επιβεβλημένη για πολλούς λόγους αυτή η αλλαγή, που άργησε πολύ.

 

 

Λίγο καιρό αφότου τέθηκε σε εφαρμογή ο εν λόγω νόμος είχα διαβάσει σε μια συνέντευξη να λέτε ότι εν τοις πράγμασι έκανε «2 βήματα μπροστά και 1 πίσω». Τρία χρόνια μετά τη θέσπισή του εμμένετε στην αρχική σας άποψη και ποιες τροποποιήσεις θεωρείτε αναγκαίες;

Εμμένω στην θέση ότι η νομοθεσία αυτή ήταν μεν σημαντική, αφού πλέον δεν προαπαιτούνται οποιεσδήποτε ιατρικές διαδικασίες ή γνωματεύσεις για τη μεταβολή της καταχώριση του φύλου, ωστόσο παρέμεινε μόνο σ’ αυτό.

Το κυριότερο ζήτημα είναι όμως ότι η διαδικασία παρέμεινε δικαστική. Αυτό σημαίνει ότι είναι χρονοβόρα και στο μεσοδιάστημα το τρανς άτομο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει διακρίσεις. Ακόμη είναι κοστοβόρα και αυτό ξέρετε αποτελεί τεράστιο πρόβλημα ,καθώς όπως σας είπα τα τρανς άτομα αντιμετωπίζουν ακραία φτώχια με συνέπεια να διαχωρίζει την κοινότητά μας σε άτομα που έχουν την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθούν στα έξοδα και σε εκείνα που παραμένουν στη σκιά των διακρίσεων. Επιπλέον, εφόσον αποφασίζει δικαστής, δεν πληροί τα ευρωπαϊκά πρότυπα που αναφέρουν ότι η διαδικασία πρέπει να είναι με βάση τον αυτοπροσδιορισμό.

Εκτός αυτού η νέα νομοθεσία είναι ιδιαίτερα περιοριστική. Κατά πρώτον, εξαιρεί κατά παράλογο τρόπο τα έγγαμα τρανς πρόσωπα θέτοντάς τα προ του διλήμματος να επιλέξουν μεταξύ της οικογενειακής τους ζωής ή της αναγνώρισης του φύλου τους. Κατά δεύτερον, για τα ανήλικα τρανς πρόσωπα κάτω των 15 ετών δεν υπάρχει καμία διαδικασία, ενώ για όσα είναι μεταξύ 15 και 17 ετών ιατρικοποιεί την διαδικασία, παρ’ ότι σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα του Συμβουλίου της Ευρώπης, δεν πρέπει να υπάρχουν ηλικιακοί περιορισμοί. Εν ολίγοις, τεκμηριώνεται ότι έγιναν βήματα πίσω και επιμένω σε αυτό. Επιπλέον , υπάρχουν πολλές ελλείψεις προβλέψεων: για τους τρανς πρόσφυγες, αιτούντες και μετανάστες, για τα μη δυαδικά πρόσωπα (εκείνα που δεν ταυτίζονται με κάποιο από τα δύο φύλα) και για τα ίντερσεξ άτομα καθώς είναι απαραίτητο να απαγορευτούν οι στειρωτικές επεμβάσεις που γίνονται ακόμη σε ίντερσεξ νεογνά. Γενικότερα, ναι μεν, ήταν σημαντικό βήμα ο ν. 4491/2017, ωστόσο χάθηκε μία σημαντική ευκαιρία: να καταργηθεί η δικαστική διαδικασία που ταλαιπωρεί τα τρανς άτομα, ενώ προστέθηκαν και περιορισμοί.

Ως Πρόεδρος του ΣΥΔ κατά πόσο πιστεύετε ότι το σωματείο έχει επιτύχει το σκοπό να αποκτήσει η τρανς κοινότητα τη δική της «φωνή» και τι στόχους έχετε θέσει για το μέλλον;

Αν και ακόμη είμαι ενεργή και δεν θεωρώ σωστό να «γίνεται ταμείο» πριν απομακρυνθείς, πιστεύω η απάντηση στο ερώτημά σας είναι θετική. Ναι, πιστεύω ότι το ΣΥΔ μέσα στα 10 χρόνια δραστηριοποίησης είχε αποκτήσει αρκετά ισχυρή φωνή, τα δικαιώματα και οι ελευθερίες των τρανς έχουν μπει στο τραπέζι και συζητούνται με αξιόπιστο τρόπο, και έχουμε καταφέρει όλα αυτά τα χρόνια να ψηφιστούν νομοθεσίες με θετικές προβλέψεις για την κοινότητά μας. Πιο πριν δεν υπήρχε απολύτως και μία προστασία για τα τρανς άτομα. Απ’ το 2013 και μετά είχαμε τις πρώτες νομοθεσίες.

Οι στόχοι που έχουν τεθεί για το μέλλον, ασφαλώς εμπεριέχουν να προχωρήσουν οι απαραίτητες τροποποιήσεις που σας ανέφερα για τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου. Επίσης ειδική σημασία πρέπει να δοθεί στη θέσπιση ειδικής νομοθεσίας για θέματα υγείας που οπωσδήποτε πρέπει να συμπεριλαμβάνει και τα ίντερσεξ άτομα. Ακόμη, θέλουμε να δώσουμε έμφαση στην σχετική εκπαίδευση του κοινωνικού συνόλου μέσω λόγου χάρη σεμιναρίων προς σώματα ασφαλείας, δικαστές και εισαγγελείς, δημόσιους υπαλλήλους , αλλά και σχολεία . Τα ζητήματα εκπαίδευσης τα θεωρώ πολύ σημαντικά ,διότι πέρα απ’ τη νομοθεσία θα πρέπει να υπάρχει ενημέρωση, κατάρτιση, ώστε να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον απαλλαγμένο απ’ τις προκαταλήψεις και βασισμένο στον σεβασμό της ανθρώπινης αξίας και του κράτους δικαίου.

Τί συμβολίζει για εσάς η Διεθνής Ημέρα Τρανς Μνήμης; Ως σωματείο έχετε καταγράψει περιστατικά θανάτωσης ή και αυτοκτονίας τρανς προσώπων στην Ελλάδα;

Η Διεθνής Ημέρα Τρανς Μνήμης, έχει πάντα ιδιαίτερη θέση για την κοινότητά μας. Και φέτος, δυστυχώς, η πανδημία μας στερεί τη δυνατότητα να κάνουμε, όπως κάθε χρόνο, ανοικτή εκδήλωση που σκοπό πάντα έχει εκτός του να τιμήσουμε τα θύματα δολοφονιών και επιθέσεων σε όλον τον κόσμο, να ευαισθητοποιήσουμε την κοινωνία.

Αυτό που καταγράφουμε σταθερά τα τελευταία πέντε και πλέον χρόνια, είναι ιδιαίτερα υψηλό αριθμό κρουσμάτων τρανσφοβικών διακρίσεων και επιθέσεων. Σύμφωνα με το Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας στο οποίο συμμετέχει και το ΣΥΔ, από τα συνολικά περιστατικά ρατσιστικής βίας, αυτά που αφορούν τρανς και φυλοδιαφορετικά πρόσωπα είναι το 20% των συνολικών περιστατικών. Καταλαβαίνετε ότι αυτός ο αριθμός είναι δυσανάλογα μεγάλος σε σχέση με τον πληθυσμό των τρανς στη χώρα μας. Απ’ αυτό το στοιχείο προκύπτει ότι πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερη προσοχή στα θέματα τρανσφοβικής βίας και διακρίσεων, αλλά και στα γενεσιουργά τους αίτια που είναι οι παγιωμένες προκαταλήψεις και η μισαλλοδοξία, ώστε να μη φτάσουμε να μετράμε δολοφονίες και να θρηνούμε αγαπημένα μας πρόσωπα. Καταγραφή δολοφονιών, τουλάχιστον τα τελευταία αρκετά χρόνια δεν έχουμε στην χώρα μας, αν και έχουμε καταγράψει πολλά περιστατικά απόπειρας αυτοκτονίας τόσο σε εφήβους, όσο και σε τρανς πρόσωπα μεγάλης ηλικίας, χωρίς όμως κατάληξη τον θάνατο. Μολαταύτα, τα πολύ αυξημένα περιστατικά ρατσιστικής βίας επιβάλλουν την εγρήγορση.

Συνέντευξη της Έφης Κουνουγέρη – Μανωλεδάκη

Σε τί θέση πιστεύετε ότι βρίσκεται η Ελλάδα όσον αφορά στο σεβασμό των δικαιωμάτων των διεμφυλικών ατόμων σε σχέση με άλλα ευρωπαϊκά κράτη και τι νομοθετικές παρεμβάσεις απαιτούνται κατά τη γνώμη σας ώστε να επιτευχθεί μεγαλύτερος βαθμός προστασίας τους;

Η Ελλάδα πριν τρία χρόνια έκανε ένα μεγάλο βήμα με την ψήφιση του νόμου 4491/2017 για τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου, ο οποίος ακριβώς εκφράζει, στη γενική ιδεολογία του, το σεβασμό στα δικαιώματα των διεμφυλικών ως έκφανση του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου γενικά. Έτσι, παρόλα τα επιμέρους μειονεκτήματα του νόμου αυτού, η χώρα μας πλησίασε πολύ τις ευρωπαϊκές χώρες που είχαν ήδη ειδικά σχετικά νομοθετήματα (Γερμανία, Αυστρία, Δανία, Ηνωμένο Βασίλειο κλπ). Οπωσδήποτε όμως υπάρχουν ευρωπαϊκές νομοθεσίες που είναι πολύ πιο προχωρημένες, δηλαδή δεν απαιτούν προηγούμενη δικαστική απόφαση για τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου αλλά αρκεί μια συμβολαιογραφική πράξη ή μια δήλωση σε κάποια αρχή, όπως η Δανία, η Ιρλανδία,η Μάλτα, η Ισπανία κ.ά. ή αποδέχονται και την αλλαγή σε ένα φύλο «ουδέτερο» προκειμένου να ικανοποιούνται και τα μη δυαδικά άτομα (που δεν νιώθουν ούτε άνδρες ούτε γυναίκες).Ως προς τις νομοθετικές παρεμβάσεις που απαιτούνται σχετικά με θέματα που δεν ρυθμίζονται καθόλου στο ν. 4491/2017, πιστεύω πρώτα-πρώτα ότι θα πρέπει να υπάρξουν νομοθετικές ρυθμίσεις για αυξημένη προστασία του δικαιώματος των διεμφυλικών στην απρόσκοπτη πρόσβαση στην εργασία με δίκαιες απολαβές και συνακόλουθη κοινωνική ασφάλιση, προκειμένου να υπάρξει βελτίωση και στο θέμα της απόλαυσης από μέρους τους όλων των υπηρεσιών υγείας. Ως προς την εργασία θα μπορούσαν να θεσμοθετηθούν ειδικές δυνατότητες επαγγελματικής κατάρτισης, ποσοστώσεις σε προσλήψεις ιδίως σε κοινωφελείς εργασίες, ειδικά επιδόματα για ανήμπορα ή ηλικιωμένα διεμφυλικά άτομα, ώστε το πρόβλημα του βιοπορισμού να μην τα οδηγεί σε λύσεις που προσβάλλουν την αξιοπρέπειά τους. Ακόμη, μια ειδικότερη ομάδα τρανς προσώπων, που χρειάζεται ιδιαίτερη νομοθετική προστασία, είναι οι διεμφυλικοί πρόσφυγες και μετανάστες. Επίσης, πεποίθησή μου είναι ότι θα πρέπει να καθιερωθούν μαθήματα σχετικά με το φύλο στην εκπαίδευση, όπου γενικά το ζήτημα της διαφορετικότητας είναι πολύ παραμελημένο ως διδακτέα ύλη , και αυτό είναι απαράδεκτο σε μια ευνομούμενη δημοκρατική πολιτεία, όχι μόνο ως προς τις συνέπειες στη συμπεριφορά των παιδιών (με ακραία το bullying),αλλά και ως έλλειμμα γνώσης και παιδείας, σήμερα στον 21 ο αιώνα. Και, για να μην καταχραστώ το χρόνο σας, θα προσθέσω μία μόνο επιπλέον μεταρρύθμιση που τη θεωρώ αναγκαία και λυπάμαι που χάσαμε την ευκαιρία να τη δούμε στο Σύνταγμα του 2019: Έχω τη γνώμη ότι στο άρθρο 5 του Συντάγματος θα πρέπει ρητά να αναφέρεται και η απαγόρευση διακρίσεων με βάση την ταυτότητα φύλου, καθώς και το σεξουαλικό προσανατολισμό.

Μιας και όπως είναι γνωστό η νομοθεσία και η κοινωνία είναι συγκοινωνούντα δοχεία πιστεύετε ότι οι νομοθετικές μεταβολές μπορούν να επιφέρουν και αλλαγή στην πραγματικότητα του κοινωνικού αποκλεισμού που βιώνουν τα διεμφυλικά άτομα ;

Σε γενικές γραμμές ναι, και γι’ αυτό και γίνονται οι νομοθετικές μεταβολές, μετά και από επίμονα αιτήματα των ενδιαφερόμενων κοινοτήτων. Όπως η κοινωνική πραγματικότητα επηρεάζει τη νομοθεσία (δηλαδή το παλιό δίκαιο αλλάζει και προσαρμόζεται, αργά ή γρήγορα, στις μεταβολές της κοινωνικής πραγματικότητας), έτσι και το νέο δίκαιο επηρεάζει και αυτό με τη σειρά του την κοινωνική πραγματικότητα, καθώς με τη συνεχή εφαρμογή του πείθει για την ορθότητά του, έστω και πάλι με αργούς ρυθμούς, πολλούς αρχικούς αρνητές του, με τη λεγόμενη «παιδαγωγική λειτουργία του δικαίου» να μπαίνει σε εφαρμογή. Βέβαια, σε ιδιαίτερα ευαίσθητα θέματα οι προκαταλήψεις χρειάζονται πολύ χρόνο για να ξεριζωθούν, και δεν πρέπει να περιμένουμε ότι θα εξαφανιστούν αμέσως οι εκδηλώσεις ομοφοβίας και τρανσφοβίας που δυσκολεύουν τις κοινωνικές σχέσεις και τις συναλλαγές των διεμφυλικών προσώπων. Ούτε είναι μόνο η αλλαγή του δικαίου που αρκεί. Και άλλοι εμπλεκόμενοι φορείς πρέπει να δώσουν παράλληλα τη μάχη τους, ώστε να ξεπεραστούν οι φοβίες και οι οπισθοδρομικές αντιλήψεις στην κοινωνία. Χρειάζεται επομένως χρόνος, υπομονή και ανυποχώρητος αγώνας.

Ως πρόεδρος της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής του ν. 4491/2017 και λαμβάνοντας υπόψη τη νομολογιακή εφαρμογή του, θεωρείτε ότι επέφερε το αποτέλεσμα που προσδοκούσατε ; Υπάρχει σήμερα κάτι που θα αλλάζατε σε αυτόν αν είχατε τη δυνατότητα ;

Η απάντησή μου είναι συνάρτηση του τι περίμενα από αυτόν το νόμο, με δεδομένο ότι είναι ο πρώτος νόμος που θεσπίζεται πάνω στο συγκεκριμένο θέμα σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου οι πολίτες δεν είχαν καμιά σχετική παιδεία, εξ ου και ο βαθύτατος συντηρητισμός και οι φοβίες τους. Ενόψει αυτής της κατάστασης θεωρώ ότι ο νόμος 4491/2017 επέφερε το γενικό αποτέλεσμα να κάνει ορατούς τους τρανς ανθρώπους, να εκφράσει το μήνυμα ότι, αφού τα θέματα των διεμφυλικών αποτελούν πλέον αντικείμενο νομοθετικής ρύθμισης από την Πολιτεία, τα άτομα αυτά είναι σημαντικά και αξίζουν την έννομη προστασία, και πάνω απ’ όλα να δώσει ένα μάθημα γύρω από τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα υποκείμενά τους. Εξάλλου, είναι γενική παραδοχή ότι είναι προτιμότερο να ρυθμίζεται ένα θέμα -παρόλο που μπορεί να μην μας αρέσουν όλες οι επιμέρους προβλέψεις, για τις οποίες όμως μπορούμε να αγωνιστούμε να βελτιωθούν- παρά να υπάρχει ως προς το θέμα αυτό «κενό δικαίου». Από το σκοτάδι των νομοθετικά αρρύθμιστων καταστάσεων, όπου ρόλο μπορεί να παίξει μόνο η νομολογία των δικαστηρίων και η γνώμη του κάθε δικαστή, είναι πολύ σημαντικό να βγούμε και να έχουμε την κατοχύρωση ενός νομοθετικού κειμένου, και μάλιστα ενός κειμένου που προστατεύει θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα (με κορωνίδα φυσικά την κατάργηση της προϋπόθεσης της πλήρους χειρουργικής επέμβασης ή οποιασδήποτε άλλης ιατρικής πράξης, που απαιτούσαν προηγουμένως για τη νομική αναγνώριση τα δικαστήρια). Είμαι λοιπόν ευχαριστημένη που με το ν. 4491/2017 πετυχαίνονται όλα αυτά. Τώρα, ως προς το τι θα άλλαζα, υπάρχουν αρκετές επιμέρους μεταβολές που θα μπορούσα να προτείνω. Πρώτα-πρώτα, να επαναλάβω ότι δεν θεωρώ απαραίτητη τη δικαστική απόφαση για την αναγνώριση της ταυτότητας φύλου, και να προσθέσω ότι υπήρξαν αρχικές διατάξεις στο Σχέδιο της νομοπαρασκευαστικής μας επιτροπής, που προέβλεπαν για τη νομική αναγνώριση τον τύπο του συμβολαιογραφικού εγγράφου (με αποστολή αντιγράφου του στον εισαγγελέα), αλλά από το Υπουργείο Δικαιοσύνης μας διεμήνυσαν να παραμείνουμε στη δικαστική απόφαση, επειδή διαφορετικά θα κινδύνευε να καταψηφιστεί στη Βουλή ολόκληρος ο νόμος, και αυτό θα ήταν κρίμα. Από το Υπουργείο Δικαιοσύνης προήλθε εξάλλου και η παρότρυνση να μην προβλεφθεί δυνατότητα επιλογής «ουδέτερου φύλου» αλλά να περιοριστούμε στο ισχύον δίπολο «αρσενικό» -«θηλυκό», κάτι που θα μπορούσε να αλλάξει με την προσθήκη και μιας τρίτης επιλογής, που θα ήταν η εγγραφή μιας παύλας ή της λέξης «κανένα» στην καταχώριση του φύλου κατά τη γέννηση του προσώπου. Επίσης ήταν και πάλι το Υπουργείο Δικαιοσύνης που επενέβη προκειμένου να προστεθεί η ρύθμιση ότι οι έγγαμοι δεν μπορούν να ζητήσουν τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας του φύλου τους, με το επιχείρημα ότι, αν το επιτρέπαμε αυτό, θα υπήρχαν μετά δυσκολίες σχετικά με την τύχη του γάμου τους, που πλέον θα μεταβαλλόταν σε γάμο μεταξύ ομοφύλων. Έτσι, αν ένας έγγαμος θέλει να προχωρήσει στην αναγνώριση, θα πρέπει προηγουμένως, σύμφωνα με το ν.4491/2017, να πάρει διαζύγιο. Προφανώς θεωρώ ατυχή την προσθήκη της αγαμίας ως προϋπόθεσης για τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου και θα επικροτούσα την κατάργησή της. Μία άλλη προβληματική ρύθμιση αφορά τους ανηλίκους για τους οποίους προβλέπεται ότι θα πρέπει να είναι τουλάχιστον δεκαπέντε ετών για να τους επιτραπεί υπό προϋποθέσεις η διόρθωση στην καταχώριση του φύλου τους, με συνέπεια, αν οι γονείς προχωρήσουν σε ιατρική επέμβαση νωρίτερα (κάτι που είναι συνηθισμένο και μάλιστα από τη βρεφική ηλικία), για τη νομική διόρθωση να υπάρχει ένα χρονικό διάστημα αναμονής και μετέωρης κατάστασης μέχρι τα δεκαπέντε έτη, και αυτό δεν είναι σκόπιμο. Και εδώ, κατά συνέπεια, απαιτείται μια αναθεώρηση των προβλέψεων για τους ανηλίκους.

Ο κοινός πληθυσμός όταν κατατέθηκε το νομοσχέδιο στη Βουλή πίστευε στρεβλά ότι επρόκειτο για ρύθμιση που αφορούσε στην επέμβαση επαναπροσδιορισμού φύλου. Τελικά υπάρχει ειδικό νομοθετικό καθεστώς στην Ελλάδα για τέτοιου είδους επεμβάσεις;

Πιστεύω να έγινε σαφές από τις προηγούμενες απαντήσεις μου ότι ο ν.4491/2017 αφορά πράγματι όχι την ιατρική αλλά τη νομική αλλαγή του φύλου, δηλαδή, για παράδειγμα, το πώς αλλάζει η καταχώριση του φύλου στο ληξιαρχείο, στην ταυτότητα του προσώπου, στα πτυχία του, στην άδεια οδήγησης, και γενικότερα σε όλα τα επίσημα έγγραφα που το αφορούν, έτσι ώστε να εμφανίζεται πια με το επιθυμητό φύλο ενώπιον του νόμου, είτε έχει κάνει προηγουμένως ιατρική επέμβαση επαναπροδιορισμού του φύλου είτε όχι. Για τις ιατρικές επεμβάσεις αλλαγής του φύλου δεν υπάρχει ειδικό νομοθετικό καθεστώς, που σημαίνει ότι οι επεμβάσεις αυτές υπάγονται καταρχάς στις ίδιες γενικές διατάξεις που ρυθμίζουν όλες τις ιατρικές επεμβάσεις, όπως είναι οι διατάξεις του Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας, που απαιτούν λ.χ. την ενημερωμένη συναίνεση των ενδιαφερόμενων προσώπων. Απλώς οι γενικές αυτές διατάξεις του ελληνικού δικαίου συνδυάζονται στην πράξη, στις περιπτώσεις των επεμβάσεων επαναπροσδιορισμού του φύλου, με οδηγίες και κατευθυντήριες γραμμές που έχουν δοθεί από σχετικούς διεθνείς οργανισμούς, και έτσι υπάρχουν κάποιες συστάσεις και πρακτικές που συνήθως ακολουθούνται. Ένα παράδειγμα είναι ότι απαιτούνται συνήθως από τις κλινικές ορισμένες προϋποθέσεις για την ιατρική επέμβαση, όπως η πάροδος κάποιου χρόνου διαβίωσης κάτω από συνθήκες του επιθυμητού φύλου, ώστε όποιος κάνει την επέμβαση να έχει αποκτήσει προηγουμένως κάποιο βαθμό βεβαιότητας ότι προχωρά σε κάτι που πραγματικά επιθυμεί.

SAY THEIR NAMES

Δείτε επίσης

Διαβάστε: 20/11 – ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΑ ΤΡΑΝΣ ΜΝΗΜΗΣ… ΣΥΖΗΤΩΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΟΥ Σ.Υ.Δ. ΜΑΡΙΝΑ ΓΑΛΑΝΟΥ

Διαβάστε: ΗΜΕΡΑ ΤΡΑΝΣ ΜΝΗΜΗΣ – TDOR 2020

Διαβάστε: ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΩΝ ΑΟΡΑΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ – ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΑ ΤΡΑΝΣ ΜΝΗΜΗΣ

 

 

 

 

 

 

© T-zine.gr 2018 | Για τις τελευταίες LGBTI ειδήσεις να επισκέπτεστε το T-zine.gr καθημερινά. Μπορείτε επίσης να γίνετε μέλος στη σελίδα μας στο Facebook και στο Twitter

 

© T-zine.gr η συνέντευξη δημοσιεύθηκε στο Polls & Politics