15 Οκτωβρίου: Μισέλ Φουκό


Σαν Σήμερα 15 Οκτωβρίου – LGBTQI People in History


Μισέλ Φουκό

Ένας από τους πιο σπουδαίους φιλόσοφους το 20ου αιώνα που είχε τεράστια επιρροή στους μεταγενέστερούς του. Θεωρείται ο «πατέρας» αυτού που σήμερα ονομάζουμε queer theory, ενώ βοήθησε στην κατανόηση της γκέι και λεσβιακής λογοτεχνίας και κληρονομιάς. Γεννήθηκε στις 15 Οκτωβρίου του 1926 στην πόλη Poitiers της Γαλλίας σε μία αρκετά ελιτίστικη οικογένεια.

Μισέλ Φουκό

Αναδημοσιεύουμε από τα Νέα της 1ης Σεπτεμβρίου 2007, σχετικό άρθρο αφιερωμένο στον Μισέλ Φουκό.

Ο Μισέλ Φουκό (1926-1984) διετέλεσε καθηγητής στο College de France. Στο συγγραφικό του έργο διερεύνησε σε βάθος τον ρόλο των θεσμών στην κοινωνία μας. Έδειξε ότι οι ουδέτεροι περιγραφικοί όροι που χρησιμοποιούν οι επιστήμονες είναι στην πραγματικότητα όπλα στην αδιάκοπη σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία και την εξουσία.

 

Είναι μάλλον βέβαιο ότι ο Μισέλ Φουκό δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις στον έλληνα αναγνώστη. Από το 1978 που κυκλοφόρησε ο πρώτος τόμος από την Ιστορία της Σεξουαλικότητας, ως σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του έργου του έχει μεταφραστεί στη γλώσσα μας.

Ούτως ή άλλως το άκουσμα του ονόματός του και μόνον αρκεί για να διεγείρει μια ολόκληρη πνευματική ατμόσφαιρα. Είναι η ατμόσφαιρα των δεκαετιών εκείνων κατά τις οποίες, το πιο δυναμικό, αν μη τι άλλο το πιο μαχητικό, τμήμα της ευρωπαϊκής διανόησης είχε βαλθεί να ανατρέψει τον τρόπο σκέψης της Δύσης.

Ιστορία της τρέλας
στην κλασική εποχή
Μισέλ Φουκώ
Καλέντης, 2007
Επιτήρηση και τιμωρία
Μισέλ Φουκώ
Πλέθρον, 2011
Το μάτι της εξουσίας
Μισέλ Φουκώ
Βάνιας, 2008

Με έδρα το Παρίσι, όπως είχε αναδυθεί από τον Μάη του 68, παρατάσσοντας σε πλήρη ανάπτυξη το οπλοστάσιο του μαρξισμού, της ψυχανάλυσης και της δομικής ανάλυσης, φιλοδοξούσαν να απεγκλωβίσουν τις επιστήμες του Ανθρώπου από τον ασφυκτικό εναγκαλισμό με ορισμένους κοινούς τόπους της οργάνωσής τους.

«Ο ευρωπαϊκός πολιτισμός είναι χωρίς αμφιβολία ο μόνος στον κόσμο που ισχυρίσθηκε ότι το ανθρώπινο ον μπορεί να γίνει αντικείμενο της γνώσης και ο ανθρωπισμός η επαναλαμβανόμενη μορφή της αιτιολόγησής του. (…) Ο άνθρωπος – τον οποίο η αφελής ματιά θεωρεί ως το αρχαιότερο αντικείμενο έρευνας από την εποχή του Σωκράτη- δεν είναι τίποτε παραπάνω από ένα είδος ρωγμής στην τάξη των πραγμάτων… Τι ανακούφιση όμως,και τι βαθιά παρηγοριά αισθάνεσαι όταν σκέφτεσαι ότι ο άνθρωπος είναι μια πρόσφατη εφεύρεση,ένα σχήμα που έχει δύο αιώνες ζωής,μια απλή πτυχή της γνώσης,και ότι θα εξαφανιστεί από τη στιγμή που θα βρεθεί ένα καινούργιο σχήμα…». Αυτά έγραφε ο Μισέλ Φουκώ το 1966, στην εισαγωγή ενός από τα κορυφαία του έργα, του «Οι λέξεις και τα πράγματα».

Οι μη κανονικοί
Μισέλ Φουκώ
Εστία, 2010
Ιστορία της σεξουαλικότητας
Μισέλ Φουκώ
Πλέθρον, 2011
Επιτήρηση και τιμωρία
Μισέλ Φουκώ
Πλέθρον, 2011

Στόχος ο άνθρωπος λοιπόν, ως φορέας του Ορθού Λόγου και υποκείμενο που μπορεί να σκέφτεται και να οργανώνει τον κόσμο, και μαζί του όλα τα παραφερνάλια που σέρνει πίσω του, η δημιουργία, η συνείδηση, η αλήθεια. Την θέση του υπέροχου πτώματος, θέση που παλιότερα κατείχε ο Θεός, την κατέλαβαν οι αφηγήσεις και οι ιστορίες, αυτές που διαπλέκονταν και συναλλάσσονταν μεταξύ τους για να φτιάξουν και τον άνθρωπο και την αλήθεια και την ψευδαίσθηση της συνείδησής του. Τα αποτελέσματα είναι λίγο ώς πολύ γνωστά. Οι παλιοί τομείς της γνώσης έμπλεξαν ο ένας με τον άλλον σ΄ ένα γενικευμένο και θεσμοθετημένο όργιο που γρήγορα κούρασε, όπως όλα τα όργια που γίνονται κανόνας, η λογοτεχνία δύσκολα μπορούσε να διακριθεί από το οποιοδήποτε παραλήρημα και η αναζήτηση της αλήθειας απλώθηκε σαν λεκές στην σχετικιστική κουρελού των αφηγήσεων. Αφήγηση ο Θεός, αφήγηση η θεωρία της σχετικότητας, αφήγηση η Ιστορία, αφήγηση η ζωή, αφήγηση κι ο θάνατος- εδώ τα πράγματα δυσκόλευαν λίγο αλλά ευτυχώς υπήρχε η ψυχανάλυση που βοηθούσε.

Καταπονημένες από την γενικευμένη επίθεση στα Πανεπιστήμια οι Επιστήμες του Ανθρώπου άρχισαν να χάνουν έδαφος, οι πάντα πρακτικοί Αγγλοσάξονες ίδρυσαν καινούργιους τομείς γνώσης, όπως τις gender studies- μου διαφεύγει ο ελληνικός όρος- και το Παρίσι συνεχίζοντας να αφηγείται έχανε συνεχώς έδαφος απέναντι στην πραγματικότητα η οποία, δυστυχώς, εξακολουθούσε να παραμένει εντός των ορίων της. Ας θυμηθούμε την περίφημη ρήση του Μποντριγιάρ, αν δεν κάνω λάθος, ενός εκ των πρωθιερέων της νέας γνώσης ότι «ο πόλεμος δεν υπάρχει». Ας θυμηθούμε ακόμη το έργο των Σόκαλ και Μπρικμόν «Διανοητικές Αγυρτείες» όπου, αν μη τι άλλο, υπενθύμιζαν ότι η αφήγηση έχει ανάγκη και από κάποια πραγματικότητα και ότι οι επιστημονικές έννοιες, εκτός από την αφηγηματική τους γοητεία, διατηρούν και κάποια σχέση με την αλήθεια.

Αυτά τα ολίγα, και μάλλον σχηματικά, για την ιστορία. Κι αυτά γιατί όσο διάβαζα το βιβλίο του Φρεντερίκ Γκρο για τον Φουκό αναρωτιόμουν τι έχει απομείνει σήμερα από όλη αυτή την ιστορία που πριν από είκοσι χρόνια διατηρούσε τον κόσμο της διανόησης σε μόνιμη υπερδιέγερση. Αν έστω έχει απομείνει κάτι σαν αυτό που κάποτε είχε πει ο Σαρλ Πεγκί, ότι η φιλοσοφία δεν κρίνεται τόσο από τα ευρήματά της όσο από το θάρρος της.

Υποκειμενικότητα και αλήθεια
Μισέλ Φουκώ
Πλέθρον, 2015
Ο ωραίος κίνδυνος
Μισέλ Φουκώ
Άγρα, 2013
Αυτό δεν είναι πίπα
Μισέλ Φουκώ
Πλέθρον, 2013

Πολιτικό θάρρος; Σίγουρα ο Φουκό το διέθετε. Απεσταλμένος στο Ιράν όπου κατέρρεε το καθεστώς του Σάχη είχε πλέξει το εγκώμιο ενός λαού σε αναβρασμό. Κι ήταν ο μόνος, αν δεν κάνω λάθος, Γάλλος διανοούμενος ο οποίος τόλμησε να πει πως έκανε λάθος όταν οι αγιατολάδες είχαν ήδη εγκαταστήσει την εξουσία τους.

Πνευματικό θάρρος; Σήμερα πια δεν νομίζω ότι μπορεί να το εντοπίσει κανείς στις απόπειρές του να οικοδομήσει έναν μεγάλο καθεδρικό ναό της νέας θεωρητικής σκέψης. Το όραμά του να κατασκευάσει ένα οικοδόμημα που θα αντικαθιστούσε το οικοδόμημα του ορθολογισμού μοιάζει με την τελευταία πράξη σαιξπηρικής τραγωδίας. Η σκηνή είναι γεμάτη πτώματα και αδιέξοδες σχέσεις που θα αντικατασταθούν από άλλες σχέσεις, εξίσου αδιέξοδες, που θα βγάλει το «ασυνείδητο της τρέχουσας ζωής».

Το πνευματικό θάρρος του Φουκό μπορεί όμως να εντοπισθεί στις διαδρομές που ανοίγει μέσα στα αρχεία της Ιστορίας, στον τρόπο με τον οποίον η σκέψη του συγκροτεί μια «Αρχαιολογία της Γνώσης». Κι αν βλέπαμε τη δική μας Ιστορία με το βλέμμα του ανθρωπολόγου που προσπαθεί να ανασυνθέσει την Ιστορία κάποιας άγνωστης μέχρι χθες φυλής της Κεντρικής Αφρικής; Κι αν βλέπαμε την Ιστορία της Δυτικής Κοινωνίας σαν να μην υπήρχε Ιστορία, μια κεντρική αφήγηση, αφού το υποκείμενο που κατασκεύασε αυτήν την αφήγηση που έχουμε παραλάβει είναι κι αυτό κομμάτι της Αφήγησης;

Εισαγωγή στην
ανθρωπολογία του Καντ
Μισέλ Φουκώ
Νήσος, 2017
Η τιμωρητική κοινωνία
Μισέλ Φουκώ
Πλέθρον, 2016
Τι είναι κριτική;
Μισέλ Φουκώ
Πλέθρον, 2016

Πηγή : ΠΟΛΥΧΡΩΜΟΣ ΠΛΑΝΗΤΗΣ – COLOURFUL PLANET

——————

* Πρώτη δημοσίευση 15 Οκτωβρίου 2007 στο transs.gr, αναδημοσίευση από τον Πολύχρωμο Πλανήτη.

 

© T-zine.gr 2018 | Για τις τελευταίες LGBTI ειδήσεις να επισκέπτεστε το T-zine.gr καθημερινά. Μπορείτε επίσης να γίνετε μέλος στη σελίδα μας στο Facebook και στο Twitter

 

© T-zine.gr