28 Δεκεμβρίου: Φρίντριχ Βίλχελμ Μούρναου


Σαν Σήμερα 28 Δεκεμβρίου – LGBTQI People in History


T-zine.gr

Φρίντριχ Βίλχελμ Μούρναου

Friedrich Wilhelm Murnau
(28 Δεκεμβρίου 1888 – 11 Μαρτίου 1931)

Ο Φρίντριχ Βίλχελμ Μούρναου (γερμ. Friedrich Wilhelm Murnau) (28 Δεκεμβρίου 1888 στο Μπίλεφελντ-11 Μαρτίου 1931 στην Σάντα Μπάρμπαρα, Καλιφόρνια) ήταν από τους σημαντικότερους Γερμανούς σκηνοθέτες της δεκαετίας του 1920. Το πραγματικό του όνομα ήταν Φρίντριχ Βίλχελμ Πλούμπε (Plumpe).

Ο Μούρναου θεωρείται ίσως ο πιο σπουδαίος της σχολής των γερμανών εξπρεσιονιστών στον κινηματογράφο, δημιουργός του Nosferatu, eine Symphonie des Grauens, ένα στυλιστικό αριστούργημα στον κινηματογράφο τρόμου.

Κάνοντας εξωτερικά γυρίσματα με τα ελάχιστα μέσα εφέ της εποχής κατάφερε να δημιουργήσει μία αυθεντική ατμόσφαιρα τρόμου που θα μείνει στην ιστορία. Η δε περφόρμανς του Max Schreck, παραμένει απαράμιλλη στον απόκοσμο χαρακτήρα που δημιούργησε.

Λόγω της δυσκολίας που αντιμετώπισε ο Μουρνάου στα πνευματικά δικαιώματα του Μπραμ Στόκερ, η ταινία είχε περιορισμένη διανομή παγκοσμίως. Αντίθετα το Der letzte Mann (1924, Το τελευταίο γέλιο), δεν αντιμετώπισε τέτοια προβλήματα και θεωρείται μία από τις πιο πετυχημένες ταινίες του.

Το αξιοσημείωτο στο Der letzte Mann, είναι η οπτική αφήγηση της ιστορίας δίχως τίτλους: πρόκειται για την ιστορία ενός γηραιού κυρίου ο οποίος χάνει την θέση του ως θυρωρός (φορώντας μια περίτεχνη φόρμα εργασίας) για να αναλάβει την – υποδεέστερη – θέση του φροντιστή αποχωρητηρίων (που συμβολίζεται από την αφαίρεση της φόρμας), μια ιστορία οπτικοποιημένη με ιδιαίτερη διεισδυτικότητα μέσα από την κίνηση της κάμερας και τον υποβλητικό φωτισμό. Στο φιλμ αυτό πρωταγωνιστεί ο Emil Jannings (πήρε για τον ρόλο του βραβείο Ακαδημίας) καθώς και στο επόμενο του Μούρναου, Tartuffe (1925), μια ρευστή και μελαγχολική εκδοχή του έργου του Μολιέρου.

Η επιτυχία του Der letzte Mann, επέτρεψε στον Μούρναου, να προχωρήσει στα γυρίσματα του Faust (1926), που ήταν η πιο ακριβή παραγωγή που έγινε για την τότε εποχή στην Γερμανία. Σ’ αυτή την ταινία ο Μούρναου δημιούργησε ένα ολόκληρο μεσαιωνικό περιβάλλον με μνημειώδεις σκηνές, καθολικά γυρίσματα και λεπτοδουλεμένα κοστούμια. Τα έξοδα της ταινίας ήταν τόσο πολλά που τελικά δεν καλύφθηκαν στη διανομή και η ταινία θεωρήθηκε οικονομικά αποτυχημένη και θα ήταν ίσως το τέλος για εκείνον (τουλάχιστο για την Γερμανία), αν δεν αποδεχόταν την πρόταση να φύγει για τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στο συμβόλαιο που υπογράφει με τον William Fox, αναγράφεται σαφώς ότι κανείς δεν θα μπορούσε να έχει γνώμη ή οποιαδήποτε παρεμβολή στα γυρίσματά του. Θα ήταν απολύτως ελεύθερος να δημιουργήσει. Το πρώτο αποτέλεσμα της συνεργασίας ήταν το Sunrise (1927), στο οποίο συνεργάστηκε με αρκετούς συνεργάτες που είχε ήδη από τη Γερμανία, όπως ο σεναριογράφος Carl Mayer, ο καμεραμάν Karl Struss και ο καλλιτεχνικός διευθυντής Rochus Gliese. Ωστόσο και αυτή η ταινία έχει οικονομική αποτυχία.

Ακολουθούν τα Four Devils (1928) και City Girl (1929) που έχουν την ίδια μοίρα, γεγονός που τον οδηγεί στον να ξανασκεφτεί την καριέρα του στον κινηματογράφο. Πράγματι, το 1930, μαζί με τον ντοκιουμενταρίστα Robert Flaherty, συστήνουν κινηματογραφική εταιρία παραγωγής. Ο Flaherty αναλαμβάνει την παραγωγή και ο Μούρναου τα αυστηρώς κινηματογραφικά. Η πρώτη τους δουλειά είναι το Tabu, μια τραγική ιστορία αγάπης.

Το 1931, μία βδομάδα πριν την πρεμιέρα του Tabu, ο Μουρνάου έχει αυτοκινητιστικό δυστύχημα και πεθαίνει. Η ταινία βραβεύεται με βραβείο Ακαδημίας.

Ο Μούρναου προτού αφιερωθεί στην κινηματογραφική του καριέρα, σπούδασε ιστορικός τέχνης, με εξειδίκευση στη ζωγραφική, γεγονός που ίσως εξηγεί τα απαράμιλλα κάδρα στις ταινίες του. Στο Βερολίνο συμμετείχε σε καλλιτεχνικούς κύκλους που η ομοφυλοφιλία ήταν πλήρως αποδεκτή, ενώ στο Χόλυγουντ ακούγονταν πολλοί ψίθυροι για την ομοφυλοφιλία του.

Επίσης έχουν γραφτεί:

Ας πάρουμε τον Νοσφεράτου, την πρώτη και ωστόσο αντιπροσωπευτική ταινία αυτού του σπάνιου υποείδους: πρωταγωνιστής του είναι ένας βρικόλακας που ρουφάει αίμα και σκορπάει τον όλεθρο σε όλους τους ανθρώπους και σε όλα τα μέρη από που περνάει. Ολόκληρη ταινία είναι μια εφιαλτική φαντασίωση, πλασμένη χάρη σε διάφορα τεχνάσματα, που παρουσιάζει ως αυτονόητη την ύπαρξη φαντασμάτων και την επέμβαση του στην καθημερινή ζωή.

(ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ, SIEGFRIED KRACAUER, Κάλβος 1983)

Ο Μουρνάου, ωστόσο, γύρισε τον Νοσφεράτου με τα ελάχιστα μέσα που είχε στην διάθεση του, γι’ αυτό φρόντισε να πάρει από την φύση όλα όσα είχε να του προσφέρει για να φτιάξει υπέροχες εικόνες. Φιλμάρει την εύθραυστη μορφή ενός άσπρου σύννεφου που τρέχει πάνω από τους αμμόλοφους, ενώ ο αέρας από την βαλτική παίζει ανάμεσα στα λιγοστά πλατιά φύλλα της χλόης. Η κάμερα του αργοδιαβαίνει μια σειρά από κλαδιά που ξεχωρίζουν κοντά στο ανοιξιάτικο ουρανό την ωρα που σουρουπώνει. Μας κάνει να νιώσουμε την φρεσκάδα του λιβαδιού, με τα υπέροχα άλογα που καλπάζουν ολόγυρα ελαφριά σαν τον άνεμο.

Η φύση συμμετέχει στην δράση της ταινίας. Το ευαίσθητο κάνει τα εκτινασσόμενα κύματα να προβλέπουν τον ερχομό του βρικόλακα την επικείμενη καταστροφή της πόλης. Πάνω από όλα αυτά τα τοπία -σκοτεινή λόφοι, αδιαπέραστα δάση, σύννεφα στον ουρανό που προμηνύουν θύελλες -πλανάται που αυτό ο Μπάλαζ αποκαλεί “Υπέροχη σκιά του υπερφυσικού “.

Ο Μουρνάου ωστόσο, δημιουργεί αυτήν την ατμόσφαιρα, φρίκης και τρόμου, βάζοντας τους ηθοποιούς του να κινούνται προς την κάμερα. Η απαίσια μορφή του βρικόλακα πλησιάζει με μια εξοργιστική βραδύτητα από το μακρινό βάθος ενός πλάνου προς ένα άλλο, όπου παίρνει ξαφνικά τεράστιες διαστάσεις.

(ΛΟΤΕ ΑΪΣΝΕΡ, Η ΔΑΙΜΟΝΙΚΗ ΟΘΟΝΗ, ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ 1987)

Το μεγάλο του έργο, αυτό που τον τοποθετεί πολύ ψηλά στην ιστορία της εποχής μας, παραμένει το παραισθητικό Νοσφεράτου, ο Βρικόλακας (1922). “Μια ιστορία φρίκης” λέγει ο υπότιτλος. Από τον αρκετά βαρετό μυθιστόρημα του Μπραμ Στόκερ “Δράκουλας”, ο Μουρνάου και ο σεναριογράφος του Χέρνικ Καλέεν έβγαλαν τον πιο τρομερό εφιάλτη του κινηματογράφου. Στον πύργο τον Καρπαθίων, στις αλέες όπου η δαιμονική άμαξα τρέχει να μας συναντήσει, όπου μακάβριες πομπές παρελαύνουν χωρίς τέλος, μας διαπερνούν τα ανατριχιάσματα του τρόμου. Το απόκοσμο εμφανίζεται κάτω από τον φανταστικό και σαστισμένα νιώθουμε ότι η αληθινή ζωή και η τρομακτική της πλευρά φωτίζεται μπροστά μας. Ο μαύρος βαμπίρ με τα μακριά μυτερά αυτιά θα ταράζει για πολύ καιρό τον ύπνο μας. Με το φέρετρο του, στον ώμο διασχίζει τους δρόμους των ίδιο μας τον σπιτιών, για να μας θυμίσει πόσο αμφίβολή είναι ή ησυχία μας. (…) Ο Νοσφεράτου δεν είναι μια απλή ταινία τρόμου. Το μυστήριο της ξεπερνάει τα πλαίσια της οθόνης, και ενεδρεύει ακόμα και στο παίξιμο των ηθοποιών. Έτσι το ζενερίκ δίνει σαν ερμηνευτή του βαμπίρ τον ηθοποιό του μιούζικ χωλ Μαξ Σρεκ, αποδεικνύεται ότι αυτή η πληροφορία είναι ηθελημένα λανθασμένη. Κανείς ποτέ δεν κατέφερε να μάθει τον λόγο. Κανείς ποτέ δεν κατάφερε να ξεσκεπάσει την ταυτότητα αυτού του θαυμάσιου ηθοποιού, που μια μεγαλοφυής γκριμάτσα τον έκανε για πάντα αγνώριστο. Έκαναν πολλές υποθέσεις, μίλησαν ακόμα και για τον ίδιο τον Μουρνάου … Τι κρύβεται πίσω από το πρόσωπο του Νοσφεράτου;

Μήπως ο ίδιος ο Νοσφεράτου; (ΑΔΩΝΙΣ ΚΥΡΟΥ, Ο ΣΟΥΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ, ΚΑΛΒΟΣ 1976)

** Φιλμογραφία

– 1919 Der Knabe in Blau
– 1919 Satanas – σώζεται εν μέρη
– 1920 Der Bucklige und die Tänzerin – αγνοείται
– 1920 Der Januskopf – αγνοείται
– 1920 Abend – Nacht – Morgen – αγνοείται
– 1920 Sehnsucht – αγνοείται
– 1920 Der Gang in die Nacht
– 1921 Schloß Vogelöd
– 1922 Marizza, genannt die Schmugglermadonna – αγνοείται
– 1922 Der brennende Acker
– 1922 Nosferatu, eine Symphonie des Grauens
– 1922 Phantom
– 1923 Die Austreibung
– 1924 Die Finanzen des Großherzogs
– 1924 Der letzte Mann
– 1926 Tartüff
1926 Faust – eine deutsche Volkssage
1927 Sunrise – A Song of Two Humans
1928 Four Devils – αγνοείται
1930 City Girl (Our daily Bread)
1931 Tabu

*** Βιβλιογραφία

– Collier, Jo Leslie. From Wagner to Murnau: The Transposition of Romanticism from Stage to Screen. Ann Arbor, Mich.: UMI Research Press, 1988.
– Eisner, Lotte. The Haunted Screen: Expressionism in the German Cinema. Berkeley: University of California Press, 1969.
– _____. Murnau. Berkeley: University of California Press, 1973.
– Kracauer, Siegfried. From Caligari to Hitler: A Psychological History of the German Film. Princeton, N. J.: Princeton University Press, 1966.
– Shepherd, Jim. Nosferatu. New York: Alfred A. Knopf, 1998.

 

© T-zine.gr με πληροφορίες από Πολύχρωμο Πλανήτη και Glbtq.Com, Cinephilia.Gr, Wikipedia