Ryan Pattie / BuzzFeed

Απομόνωση, προσβολές, βιασμοί : το μαρτύριο των τρανς γυναικών στη φυλακή.

Γαλλία: Σάββατο, 25 Αυγούστου 2018 | 21:10

Της Rozenn Le Carboulec | Buzzfeed.
Μετάφραση: Γιάγκος Κολιοπάνος | T-zine.gr

Άρθρο  –  Trans News

 

Η Κλοέ είναι μία τρανς γυναίκα που πέρασε 16 χρόνια σε αντρικές φυλακές. Η Αριάννα, μία άλλη τρανς γυναίκα, επίσης πέρασε πολλούς μήνες σε αντρικές φυλακές και χρειάστηκε να απειλήσει ότι θα βάλει τέλος στη ζωή της για να καταφέρει να βγει. Κρατούμενες σύμφωνα με τα στοιχεία που αναγράφονται στα επίσημα έγγραφά τους και θύματα νομικής ασάφειας, οι τρανς γυναίκες εκτίουν στην πραγματικότητα κάτι πολύ περισσότερο από μία ποινή φυλάκισης.

Απομόνωση, προσβολές, βιασμοί : το μαρτύριο των τρανς γυναικών στη φυλακή.

Ryan Pattie / BuzzFeed

Επειδή ήθελε να ντύνεται “σαν μικρό κορίτσι”, η Πάολα βίωσε την απόρριψη από την οικογένειά της στο Εκουαδόρ από την ηλικία των 8 ετών. Επέζησε στους δρόμους μέχρι τα 15 της που άρχισε να εκδίδεται. Ύστερα γνώρισε έναν άντρα που την κακοποιούσε σωματικά για χρόνια ενώ κατόπιν διαγνώστηκε οροθετική, μετά από ομαδικό βιασμό που υπέστη από έξι άντρες βγαίνοντας από μία ντισκοτέκ λίγο μετά την άφιξή της στη Γαλλία. Παρ’ όλα αυτά η χειρότερη εμπειρία της ζωής της, ήταν όταν βρέθηκε στη φυλακή όπου παρέμεινε μόνο για τρεις μέρε. Η παραμονή της στη φυλακή της Lille, όπου μεταφέρθηκε το 2014, ξεκίνησε με μία “περικύκλωση από καμια δεκαριά αστυνομικούς”. Οι υπόλοιποι κρατούμενοι ήταν στο προαύλιο και φώναζαν “δεν θέλουμε γυναίκες εδώ!”. Ήθελαν όλοι να με χτυπήσουν”, θυμάται σήμερα.

Η Πάολα μπήκε σε αντρικές φυλακές, όπως και η μέγιστη πλειοψηφία των τρανς γυναικών με αντρική ταυτότητα που δεν έχουν προχωρήσει σε χειρουργική επέμβαση επαναπροσδιορισμού φύλου. Στη Γαλλία, όπως και σε πολλές χώρες, το φύλο που αναγράφεται στα επίσημα έγγραφα ορίζει και την τοποθεσία κράτησης – τουλάχιστον επισήμως. “Οι άντρες και οι γυναίκες κρατούνται σε ξεχωριστά ιδρύματα”, διευκρινίζει το άρθρο D248 του κώδικα ποινικής δικονομίας.

Τι ισχύει όμως για τα τρανς και μη δυαδικά άτομα; Τί είναι άντρας και τί γυναίκα στα μάτια της σωφρονιστικής διοίκησης; Η τελευταία μοιάζει να δυσκολεύεται να επιληφθεί του συγκεκριμένου ζητήματος, ενώ τα κρατούμενα τρανς πρόσωπα -σε μεγάλη πλειοψηφία τρανς γυναίκες- “βρίσκονται στην πιο δεινή θέση” στη φυλακή, σύμφωνα με την Adeline Hazan, τη Γενική Επιτηρήτρια Φυλακών Γαλλίας.

Η πρόσφατη επικαιρότητα το επιβεβαίωσε: οι “ανησυχητικές συνθήκες κράτησης” μίας αμερικανίδας τρανς ονόματι Kara B., που καταδικάστηκε ως εμπλεκόμενη στην υπόθεση ενός πυρπολημένου αυτοκινήτου. Η ιστορία της Πάολα αποτελεί κάθε άλλο παρά μεμονωμένο περιστατικό. Η Νταιάνα, η Κλοέ, η Αριάννα και η Μπεατρίς, που επίσης δέχτηκαν να δώσουν τη μαρτυρία τους, όλες τους φυλακίστηκαν σε αντρικά ιδρύματα, παρά το αρκετά προχωρημένο στάδιο της φυλομετάβασής τους.

Ryan Pattie / BuzzFeed

Γυναίκες σε αντρικές φυλακές.

Η Νταιάνα, απο την Αργεντινή, με το σημαδεμένο πρόσωπο και τα ξεβαμμένα μαλλιά, διηγείται την κράτησή της επί ένα χρόνο στις αντρικές φυλακές του Fleury-Mérogis οπού βρέθηκε επειδή στην ταυτότητά της το φύλο αναγράφεται ως αντρικό. Ήταν σε μια πτέρυγα του κτιρίου D3, που στεγάζει τους λεγόμενους “ευάλωτους” κρατούμενους, μεταξύ των οποίων κάποιες τρανς γυναίκες. Γύρω στις έξι γυναίκες βρίσκονταν υπό κράτηση όταν αφίχθη η Νταιάνα το Δεκέμβριο του 2012.


«Μου είπαν “όχι, δεν είσαι εγχειρισμένη”»

Η Μπεατρίς έκανε κι εκείνη ένα “πέρασμα” από την ίδια πτέρυγα το Σεπτέμβριο του 2013, για δύο χρόνια. «Έκανα αίτημα να μεταφερθώ στις γυναίκες και μου είπαν “όχι, δεν είσαι εγχειρισμένη”. Μα είμαι γυναίκα!», εξίσταται δείχνοντας το Αργεντίνικο διαβατήριό της, όπου το φύλο της αναγράφεται γυναικείο. Γιατί να τοποθετηθεί στις αντρικές φυλακές, εφόσον κάτι τέτοιο αντιβαίνει στον κώδικα ποινικής δικονομίας;

«Κάθε κράτος είναι κυρίαρχο όσον αφορά τους κανόνες παροχής υπηκοότητας», σχολιάζει ο δικηγόρος της Μπεατρίς, Joachim Cellier. «Δεν σημαίνει ότι η γαλλική νομοθεσία δεν αναγνωρίζει το δημοτολόγιο της Αργεντινής, αλλά λέει: τα στοιχεία σας δεν συνάδουν με το σώμα σας, οπότε στο χέρι σας είναι να ολοκληρώσετε το εγχείρημά σας. Για τη σωφρονιστική διοίκηση, το μόνο που μετράει είναι το ανατομικό φύλο. Αν υπάρχει πέος μιλάμε για άντρα, αν όχι μιλάμε για γυναίκα, για τέτοια ξεροκεφαλιά πρόκειται».

Αυτός ο άρρητος κανόνας δεν εφαρμόζεται στους πάντες. Η Αριάννα, από το Εκουαδόρ, εγχειρίστηκε την ημέρα των γενεθλίων της, τον Αύγουστο του 1998, αλλά στην ταυτότητά της αναγράφεται αντρικό φύλο. Μετά τη σύλληψή της στην πολή της Nantes το Νοέμβριο του 2011, μεταφέρθηκε αρχικά στις φυλακές της πόλης Lorient, 170 χιλιόμετρα μακριά. «Παρέμεινα εκεί για μία εβδομάδα, περιμένοντας την απάντηση από τις φυλακές του Fleury-Mérogis, παρότι δεν ήθελα να πάω. Μου είπαν “πρόκειται για μοντέρνα φυλακή, κατάλληλη για σας”. Σκέφτηκα ότι εννοούσαν πως είναι κατάλληλη για γυναίκες. Φτάνοντας εκεί, μ’ έλουσε κρύος ιδρώτας: «Διάβασα “αντρικές φυλακές”. Όλοι, συμπεριλαμβανομένων των δεσμοφυλάκων, με περιεργάζονταν και με κορόιδευαν. Ένας απ’αυτούς με κοίταξε και μου είπε : «Πρέπει να έχει γίνει λάθος, εδώ είναι φυλακές αντρών». “Έκλαιγα μόνη στο κελί μου, δεν μπορούσα να το αντέξω”, διηγείται δακρύζοντας ακόμα τόσα χρόνια μετά.

Στις 13 Ιανουαρίου του 2012, η Αριάννα μεταφέρθηκε επιτέλους στις γυναικείες φυλακές του Fleury. Αλλά η ανακούφιση δεν κράτησε πολύ: τρεις μήνες αργότερα, η σωφρονιστική διοίκηση διέταξε την επιστροφή της στο κτίριο D3, στην αντρική πτέρυγα.

«Είπα ότι θα κάνω μήνυση. Τελικά με πήγαν να δω γυναικολόγο για να επιβεβαιώσει ότι ήμουν όντως γυναίκα …μιλάμε για κωμωδία!, συνεχίζει η Αριάνα, της οποίας η πρόσβαση σε γυναικολογική εξέταση είχε απορριφθεί καθ’όλη τη διάρκεια της κράτησής της στην αντρική πτέρυγα. Ύστερα μου είπαν, “τώρα που είδαμε ότι είστε γυναίκα, θα σας μεταφέρουμε στη γυναίκεια πτέρυγα του Fleury”».

Μονάχα προς το τέλος της προσωρινής της κράτησης μεταφέρθηκε τελικά στις γυναικείες φυλακές της Nantes —το αρχικό της αίτημα, ώστε να είναι κοντά στο σπίτι της και στον τότε σύντροφό της.


«Κάθε φυλακή έχει το δικό της βιολί».

Μέσα σ’αυτήν την κακοφωνία, είναι δύσκολο τελικά να καταλάβει κανείς ποιοι κανόνες ισχύουν για τα τρανς άτομα, που άλλοτε εξισώνονται με τα γεννητικά τους όργανα και άλλοτε με τα στοιχεία της ταυτότητάς τους. Η καθεμία τα βγάζει πέρα όπως μπορεί, έστω κι αν μερικές φορές χρειάζεται να παρακάμψει τη νομοθεσία.

«Συνολικά γίνονται προσπάθειες αλλά πάντα υπάρχει ρίσκο οπισθοδρόμησης διότι κάθε φυλακή έχει το δικό της βιολί. Η αλλαγή ενός διευθυντή μπορεί ν’ανατρέψει τελείως την κατάσταση που επικρατεί σ’ένα ίδρυμα, προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο», παρατηρεί ο François Bès, συντονιστής του τμήματος ερευνών στο Διεθνές παρατηρητήριο φυλακών.

O Michel Fix, αρχίατρος στις φυλακές του Fleury-Mérogis επί 13 χρόνια, παραδέχεται ότι πολλές φορές συνέστησε κράτηση στο τμήμα γυναικών για εγχειρισμένα τρανς άτομα που είχαν ακόμα το αντρικό φύλο στην ταυτότητά τους.

«Θέλησα επίσης να τοποθετηθούν στο γυναικείο τμήμα μη εγχειρισμένα τρανς άτομα αλλά με έντονα θηλυκή όψη. Παρ’ ολαυτά, η σωφρονιστική διοίκηση απέρριψε αυτό το είδος κράτησης με βάση μία υποσημείωση της Christiane Taubira, τότε υπουργού δικαιοσύνης, η οποία επισήμαινε ότι οποιοσδήποτε κρατούμενος με αντρικό πατρώνυμο και κοινωνικό μητρώο δεν μπορεί να παραμείνει στη γυναικεία πτέρυγα, όποια και να είναι η εμφανισιακή του εξέλιξη».

Η Anne Lécu, γιατρός στις γυναικείες φυλακές του Fleury-Mérogis, θυμάται μια συγκεκριμένη περίπτωση: «Για ένα άτομο που ήθελε να είναι κοντά στην οικογένειά του, με ρώτησαν “που να τον βάλουμε;”. Απάντησα ξεκάθαρα ότι δεν ήταν δική μου δικαιοδοσία ν’αποφασίσω. Είναι ένας ολόκληρος μηχανισμός στον οποίο δεν θέλω να συμμετέχω». Στις δέκα περίπου περιπτώσεις που παρακολούθησε από το 2000, ισχυρίζεται ότι «δεν υπήρχε καμία αρνητική εμπειρία μ᾽εγχειρισμένο τρανς άτομο στη γυναικεία πτέρυγα»: « Όλες όσες ήθελαν ορμόνες τις είχαν».

Ryan Pattie / BuzzFeed

«Μου είπαν πως δεν έχω παρά να το κόψω μόνη μου».

Στην αντρική πτέρυγα, τα συμπεράσματα είναι πολύ πιο ανάμεικτα. Η πρόσβαση σε φαρμακευτικές αγωγές μόνο δεδομένη δεν είναι, και μάλιστα για ένα πληθυσμό που ήδη συχνά συγκεντρώνει διάφορα προβλήματα υγείας. «Ξεκάθαρα, τα τρανς άτομα έχουν πολύ πιο συχνά ηπατίτιδες και HIV, πολλές από αυτές έχουν δύσκολες ζωές, σε συνθήκες ιδιαίτερα επισφαλείς», παρατηρεί η Anne Lécu.

Ryan Pattie / BuzzFeed

«Όταν φυλακίζονται, βρίσκονται από τη μια στιγμή στην άλλη χωρίς αγωγή και το βιώνουν πολύ άσχημα, μέχρι να έρθουν να με δουν, ένα μήνα το πολύ μετά την άφιξή τους στις φυλακές. Πάντα συνταγογραφώ ορμονοληψία, αλλά αν έχουν άλλα προβλήματα, είτε έχουν να κάνουν με το τρανς στάτους τους είτε όχι, είναι πιο περίπλοκο», διηγείται από τη μεριά του ο ενδοκρινολόγος Alfred Penfornis, ο οποίος επισκέπτεται μία φορά το μήνα τις αντρικές φυλακές του Fleury και μια φορά τους δύο μήνες τις γυναικείες.

Κάποιες κρατούμενες μπορούν λοιπόν να βρεθούν χωρίς αγωγή για μήνες έως και για χρόνια. «Δεν ήθελαν να μου δώσουν τις ορμόνες μου. Δέχτηκαν μόνο δύο μήνες πριν βγω», διηγείται η Μπεατρίς. Ίδιο πόρισμα και για την Αριάννα, η οποία υπέφερε ιδιαιτέρως: αναγκάστηκε να περιμένει μέχρι να τη μεταφέρουν στη γυναικεία πτέρυγα για ν’αποκτήσει πρόσβαση σε ορμονοληψία. Όσο για την Νταιάνα, εκμυστηρεύεται ότι λόγω της ηπατίτιδας C από την οποία πάσχει, της απαγόρευσαν τις ορμόνες εξολοκλήρου. Ζώντας ήδη με τον ιό του HIV, ο εγκλεισμός την αποδυνάμωσε ακόμα περισσότερο: «Ανέπτυξα καρκίνο στη φυλακή. Ήμουν νευρική, σε κατάθλιψη. Αν δεν με είχαν αποφυλακίσει θα είχα πεθάνει, γιατί δεν ασχολούνταν καθόλου μαζί μου». Το Δεκέμβριο του 2013, μεταφέρθηκε τελικά στο παρισινό νοσοκομείο Pitié-Salpêtrière, όπου της διέγνωσαν τη νόσο του Hodgkin, έναν καρκίνο του λυμφατικού συστήματος, και την υπέβαλαν σε εγχείριση.


Λήψη ορμονών στα κρυφά

Ελεύθερη από τον Απρίλιο του 2014 μετά από 16 χρόνια εγκλεισμού σε διαφορετικές φυλακές της Γαλλίας, η Κλοέ ήταν μία από τις πρώτες που απαίτησαν ορμονοληψία και γυναικεία ρούχα στη διάρκεια της κράτησής της. Ενώ φορούσε κρυφά φούστες το βράδυ στο κελί της, ένας φύλακας μια μέρα της ζήτησε ν’αλλάξει. Εκεί ξεκίνησε ο μακρύς αγώνας της για να γίνει η γυναίκα που πάντα ήταν. Ξεκίνησε με μια τρίμηνη απεργία πείνας. Συνεχίστηκε με επανειλημμένους αυτοτραυματισμούς: «Έκαψα τα χέρια μου, αυτοακρωτηριάστηκα με ξυραφάκια, έκοψα τελείως ένα δάχτυλο», εκμυστηρευόταν λίγο μετά την αποφυλάκισή της, με τα χέρια γεμάτα σημάδια. Το 2005, η Κλοέ ζήτησε να δει ενδοκρινολόγο για να ξεκινήσει ορμονοληψία. Της υποσχέθηκαν ραντεβού το οποίο ποτέ δεν ήρθε. Μερικούς μήνες αργότερα, ένας κρατούμενος επιστρέφοντας από την άδειά του της έφερε ορμόνες στα κρυφά. Ένα αντισυλληπτικό χάπι που θα πἀρει για μερικές μέρες, αναμένοντας την επίσημη αγωγή που της χορηγήθηκε τον Ιούνιο του 2006 από την περιφερειακή ιατρικό-ψυχολογική υπηρεσία της πόλης της Caen. Λίγο αργότερα όμως, το αίτημα της για χειρουργική επέμβαση απορρίπτεται: «Όταν ζήτησα να μου αφαιρέσουν αυτό το πράγμα, μου είπαν ότι δεν είχαν το δικαίωμα, ότι δεν είχα παρά να το κόψω μόνη μου». Η Κλοέ θα εφαρμόσει κατά γράμμα αυτήν την πρόκληση: το Φεβρουάριο του 2006, θ’απευθυνθεί στα επείγοντα περιστατικά αφού ακρωτηριάσει το πέος της μ’ ένα καρφί. Στη συνέχεια, το 2008 και το 2009, θα επιστρέψει στα επείγοντα για «νέκρωση των όρχεων» και «επιμόλυνση». Θα χρειαστεί να φτάσουμε στο 2013 για να της χορηγηθεί επιτέλους, μετά από μία νέα σειρά αβάσταχτων βιαιοπραγιών κατά του εαυτού της, η απαιτούμενη εγχείριση.

Ryan Pattie / BuzzFeed

«Πρώτα μου είπαν ναι, μετά όχι»

Το Δεκέμβριο του 2012, ένα υπηρεσιακό σημείωμα επέτρεψε στην Κλοέ «να προμηθεύεται από την καντίνα[1] γυναικεία προϊόντα και ρούχα, τα οποία θα μπορεί να χρησιμοποιεί και να φορά μόνο στο κελί της». Έτσι απέκτησε το πρώτο της σουτιέν, μακιγιάζ και ραπτομηχανή ώστε να φτιάχνει τις φούστες της. “Ναι, και με ροζ φουντίτσα”, ειρωνεύεται παρ’ ολαυτά ένας φύλακας όταν η Κλοέ ζητά ένα νυχτικό. Και με το “δίκιο του”: «Το μακιγιάζ και τα γυναίκεια ενδύματα απαγορεύονται υπό κράτηση, αλλά στη διάρκεια άδειας κάποιος μπορεί να βγει με φούστα», διαβεβαιώνει ένας φύλακας της Caen που προτιμά να παραμείνει ανώνυμος. Στην πραγματικότητα, ο κώδικας ποινικής δικονομίας επιτρέπει στην εκάστοτε φυλακή να εφαρμόζει, για άλλη μια φορά, τους δικούς της κανόνες. Διευκρινίζει: «Κατ’ εξαίρεσιν, με την άδεια του διευθυντή της φυλακής και σύμφωνα με τις ρυθμίσεις που ορίζει ο τελευταίος, οι κρατούμενοι μπορούν να προμηθεύονται αντικείμενα που δεν βρίσκονται στη λίστα των αντικειμένων προς πώληση στην καντίνα». Ένας πρώην αξιωματούχος των φυλακών του Fleury, που επίσης επιθυμεί να παραμείνει ανώνυμος, διαβεβαιώνει έτσι ότι «το γυναικείο ντύσιμο επιτρέπεται». «Ήταν περίπλοκο αλλά κατάφερα ν’αποκτήσω γυναικεία ρούχα, επιβεβαιώνει η Μπεατρίς. Πρώτα μου είπαν ναι, μετά όχι». Κι όμως, ενώ εξέτιε την ποινή της στην ίδια πτέρυγα, η Νταιάνα δεν είχε την ίδια τύχη: «Δεν μπορούσα να έχω τίποτα το γυναικείο, ούτε σουτιέν, ούτε μακιγιάζ».

«Με καλύτερες ρυθμίσεις, υπάρχουν συγκρούσεις που θα μπορούσαμε να αποφύγουμε», τονίζει ο φύλακας της Caen. Κάτι που ισχύει επίσης για τη σωματική έρευνα. Διότι στην πραγματικότητα από τα πρώτα τους βήματα στη φυλακή τα τρανς άτομα πέφτουν θύματα της πιο πλήρους, και δίχως αμφιβολία της πιο κραυγαλέας, σύγχυσης, εκ μέρους της σωφρονιστικής διοίκησης.


«Ένας άντρας για να ψάξει το κάτω μέρος και μια γυναίκα για το πάνω».

Φτάνοντας στις φυλακές του Fleury, η Αριάννα υποβλήθηκε σε σωματική έρευνα από μία γυναίκα, μέχρι ένας ανώτερος να τη διατάξει να σταματήσει. «Επιβάλλεται οι κρατούμενοι να υποβάλλονται σε σωματική έρευνα από εργαζόμενους του ιδίου φύλου και υπό συνθήκες οι οποίες, ενώ εγγυώνται την αποτελεσματικότητα του ελέγχου, διατηρούν το σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας», ορίζει το άρθρο R57-7-81 του κώδικα ποινικής δικονομίας, που δύσκολα εφαρμόζεται στα τρανς άτομα. Το 2010, η διευθύντρια του σωφρονιστικού κέντρου της Caen, Karine Vernière, θεώρησε λοιπόν ότι ορθώς πράττει όταν διατάζει η σωματική έρευνα της Κλοέ να πραγματοποιηθεί από δύο φύλακες: «Έναν άντρα για το κάτω μέρος του σώματος και μια γυναίκα για το πάνω». «Δεδομένου του στήθους της, είχα σκεφτεί τότε, αλλά αναμφίβολα βιαστικά και χωρίς δεύτερη γνώμη, ότι επρόκειτο για τη σωστή λύση», εξηγούσε στα τέλη του 2014 -η διεύθυνση των φυλακών αρνήθηκε στο μεταξύ καινούριο αίτημα συνέντευξης. Αλλά το υπουργείο δικαιοσύνης είχε ακυρώσει το εν λόγω υπηρεσιακό σημείωμα: ένα άτομο που διοικητικά είναι άντρας πρέπει να υπόκειται σε σωματική έρευνα από έναν άντρα.

Ryan Pattie / BuzzFeed

Η επιδείνωση της τρανσφοβίας στη φυλακή

Όσον αφορά στους φύλακες, οι οποίοι δεν έχουν καμία εκπαίδευση πάνω στα ζητήματα ταυτότητας φύλου, η κατάσταση είναι εκτός ελέγχου. Ανάμεσα στους τοίχους της φυλακής παγιώνεται η τρανσφοβία της κοινωνίας την οποία εντείνει ένα σύστημα εντελώς ακατάλληλο. Μιλώντας για την Κλοέ το 2010 σ᾽ένα φυλλάδιό του, ένας συνδικαλιστής φύλακας αναφέρεται σ’έναν «κρατούμενο που δεν ξέρουμε αν είναι αρσενικό ή θηλυκό και που μας σπάει τα νεύρα (για να μην πω τίποτ᾽άλλο) κι επιπλέον μας κάνει να φαινόμαστε μαλάκες…». Η Μπεατρίς θυμάται πολύ καλά την τρανσφοβία των δεσμοφυλάκων:

«Όταν έφτασαν οι τρανς που δεν μιλούσαν γαλλικά, βρήκαν ευκαιρία να τις φωνάζουν “τραβέλια”. Ακόμη και οι γυναίκες δεσμοφύλακες χλεύαζαν : “Κοιτάχτε, ένας τραβεστί!” Πρώτη φορά μου συνέβαινε κάτι τέτοιο. Στη χώρα μου, με σέβονταν.»


«Με φώναζαν πούστη, μου έριχναν ροχάλες».

Η Μπεατρίς δεν περίμενε επίσης να δεχτεί τόση βία, ψυχολογική και σωματική, από τους συγκρατούμενούς της. «Για να με πάνε στο δικαστήριο, μ’ έβαλαν σ’ένα φορτηγάκι μαζί με αγόρια. Με φώναζαν πούστη, μου έριχναν ροχάλες», διηγείται. «Το είπα στο δικαστή και μου απάντησε ότι ήταν φυσιολογικό: “Εφόσον είστε εκδιδόμενη, πρέπει να τα έχετε συνηθίσει όλ’ αυτά.” Μια φορά, έγκλειστη πλέον, δέχτηκε επίθεση από έναν συγκρατούμενο:

«Ένα βράδυ, βλέπαμε telenovela [ισπανόφωνo σήριαλ], και μετά μιλάγαμε μέσα από τα παράθυρα. Νομίζω ότι δεν του άρεσε αυτό. Την επομένη με χτύπησε στο γυμναστήριο. Μου πέταξε ένα μπουκάλι νερό στο κεφάλι και οι φύλακες δεν έκαναν τίποτα».

Στη Lille, η Πάολα έχει παρόμοιες τραυματικές εμπειρίες: «Ένας κρατούμενος ήθελε να μου επιτεθεί με μαχαίρι. Έμεινα κλεισμένη στην απομόνωση για δύο μέρες. Ήταν πολύ δύσκολο».

Όσο για την Κλοέ, διηγείται ότι βιάστηκε τρεις φορές στις φυλακές της Caen. Στο κελί της, στις ντουζιέρες και στο εστιατόριο, ενώ καθάριζε μια Κυριακή πρωί. Δεν μίλησε γι᾽αυτό περαιτέρω:

«Προτίμησα να μην το κάνω θέμα και να μην κάνω μήνυση, είπα απλά ότι είχα μπλεξίματα».

Ενώ στη Γαλλία είναι προς το παρόν αδύνατον να υπάρξουν ακριβή στοιχεία πάνω σ’αυτό το θέμα, από την άλλη, πολλές αμερικάνικες έρευνες τονίζουν την εξάπλωση της σεξουαλικής κακοποίησης των τρανς κρατούμενων. Σε μία μελέτη, το τμήμα στατιστικών του αμερικάνικου υπουργείου δικαιοσύνης ισχυριζόταν ότι τη χρονιά 2011-2012, ότι το 33,2 % των τρανς κρατούμενων σε ομοσπονδιακές και πολιτειακές φυλακές είχαν κακοποιηθεί σεξουαλικά από άλλους κρατούμενους, ενώ αντίστοιχα, το ποσοστό σεξουαλικής κακοποίησης στο σύνολο των κρατουμένων είναι μόνο 4%.

Σ’αυτό προστίθενται άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες, όπως στην Caen, όπου η πλειοψηφία των κρατούμενων εκτίουν ποινές για υποθέσεις σεξουαλικού χαρακτήρα. Αυτό οδηγεί σε εκρηκτικές καταστάσεις. Μετά την παραμονή της Κλοέ στη συγκεκριμένη φυλακή, «η διευθύντρια καθιέρωσε τακτικές συνεδριάσεις για τους δεσμοφύλακες, σε εθελοντική βάση, ώστε να δοθεί έμφαση στις ιδιαιτερότητες του ιδρύματος», αναφέρει ο θυρωρός των φυλακών. «Εκεί γίνεται λόγος και για το ζήτημα των τρανς κρατούμενων», προσθέτει. Όταν αναφέρεται όμως σε τρανς άτομα, ακολουθεί τον κανονισμό και το φύλο που αναγράφεται στην ταυτότητα, όπως και οι περισσότεροι συνάδελφοί του: «Είναι άντρες κρατούμενοι, διαβεβαιώνει. Δεν μπορούμε να λέμε “αυτές”».

Ακριβώς επειδή επιθυμεί την αποφυγή τέτοιου τύπου συμπεριφοράς, ο σύλλογος Acceptess-T πρότεινε στην Enap, την Εθνική Σχολή Σωφρονιστικής διοίκησης, να ευαισθητοποιήσει το προσωπικό στα θέματα τρανς ταυτότητας μέσα από εκπαιδευτικές ενότητες. «Η επιστολή μας, η οποία εστάλη προ διετίας, έχει μείνει χωρίς απάντηση, εκτός από μία βεβαίωση παραλαβής», αναφέρει με λύπη η Τζοβάνα Ρινκόν, πρόεδρος του συλλόγου, η οποία επισκέπτεται συχνά τις τρανς κρατούμενες του Fleury-Mérogis για να τις βοηθήσει με διάφορα ζητήματα. Σε συνέντευξή του από το BuzzFeed News πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα, ο Youssef Badr, εκπρόσωπος του υπουργείου δικαιοσύνης, ισχυρίζεται το εξής:

«Στις φυλακές της Caen, το σωφρονιστικό προσωπικό παρακολουθεί συγκεκριμένο ψυχολόγο σχετικά με το ζήτημα “δυσφορίας φύλου”, κάθε δύο με τρεις μήνες. Σε ιδρύματα που δεν δέχονται κρατούμενους με “δυσφορία φύλου”, η παρακολούθηση ψυχολόγου δεν είναι υποχρεωτική. Παρ’ ολαυτά, μπορεί να ζητηθεί, αλλά επαφίεται στην ελεύθερη κρίση του διευθυντή».

Η Enap από τη μεριά της απάντησε μέσω της υπηρεσίας επικοινωνίας ως εξής: «Αυτό το ζήτημα δεν αποτελεί αντικείμενο στοχοθετημένης παρέμβασης».

Ryan Pattie / BuzzFeed

Στην απομόνωση, «μας έχουν σαν σκυλιά»

Με την εξασφάλιση της ασφάλειάς τους υπό αυτές τις συνθήκες σαν δικαιολογία, πολλά τρανς άτομα τοποθετούνται στην απομόνωση ή σε ειδικές πτέρυγες. «Τεχνικά όμως, και οι δύο περιπτώσεις αντιστοιχούν στο ίδιο πράγμα», εκτιμά η Amélie Morineau, που υπήρξε υπεύθυνη του Εθνικού Φοιτητικού Συλλόγου Εκπαίδευσης Κρατούμενων (Genepi) στο Fleury για δύο χρόνια. Η Μπεατρίς το επιβεβαιώνει: «Δεν μπορούσαμε να κάνουμε τίποτα, δικαιούμασταν μόνο έναν προαυλισμό την ημέρα». «Σ’έναν πολύ μικρό χώρο. Σαν σκυλιά μας είχαν», προσθέτει η Νταιάνα. Η εθελόντρια του Genepi περιγράφει: «Στην ειδική πτέρυγα, τα κελιά είναι ατομικά, σε αντίθεση με το υπόλοιπο της φυλακής, αλλά δεν μπορούν να κατέβουν στον προαύλιο χώρο μαζί με τους άλλους». Έχουν τον δικό τους:

«Ένα τσιμεντένιο δωμάτιο όπου αφαίρεσαν το ταβάνι, που πρέπει να έχει χωρητικότητα πέντε επί τρία. Επίσης δεν έχουν δικαίωμα να συμμετέχουν στις δραστηριότητες που προτείνονται στους άλλους κρατούμενους διότι δεν πρέπει να τους συναναστρέφονται.

Ενώ η παραμονή της στη γυναικεία πτέρυγα ήταν χωρίς απρόοπτα – πρόσβαση σε θεραπευτική αγωγή και δραστηριότητες, ομαλές μετακινήσεις, καλές σχέσεις με τις συγκρατούμενες – στην αντρική πτέρυγα η Αριάννα ένιωθε διπλά απομονωμένη. Εφόσον είχε προχωρήσει σε εγχείριση επαναπροσδιορισμού φύλου, οι μοναδικές της επαφές περιορίζονταν στους δεσμοφύλακες. «Όταν έβγαινα στο προαύλιο, με απομάκρυναν από τις φίλες μου. Γιατί; “Γιατί είστε γυναίκα”. Μα μου λέτε από την αρχή ότι είμαι άντρας, και τώρα μου λέτε ότι είμαι γυναίκα, με δουλεύετε κανονικά;», λέει με αγανάκτηση, μιμούμενη τη σκηνή.


«Μετά τα Χριστούγεννα ήθελα ν’ αυτοκτονήσω».

Όπως άλλες στη θέση της, η Αριάννα οραματίστηκε το χειρότερο : «Μετά τα Χριστούγεννα ήθελα ν’αυτοκτονήσω. Μία γυναίκα άνοιξε την πόρτα του κελιού μου και με ρώτησε τί ήθελα. Της απάντησα ότι δεν ήθελα να ζω». Τον Οκτώβριο του 2012, προχώρησε σε αγωγή ενάντια της σωφρονιστικής διοίκησης απαιτώντας αποζημίωση για της συνθήκες κράτησής της.

«Αποκομίσαμε 2.000 ευρώ, σχολιάζει η δικηγόρος της, Talia Coquis. Ήταν μία γενναία απόφαση αλλά δεν πήγαν και πολύ μακριά. Επρόκειτο κυρίως για ένα συμβολικό ποσό. Τολμώ να ελπίζω ότι η απόφαση αυτή θ’ανοίξει το δρόμο και για άλλες περιπτώσεις».

Στις 14 Νοεμβρίου του 2012, η Ναταλί, έγκλειστη στην απομόνωση των φυλακών της Caen έβαζε τέλος στη ζωή της, μετά από μία διαδοχή απορρίψεων εκ μέρους της σωφρονιστικής διοίκησης να της χορηγήσει, μεταξύ άλλων, ορμονοληψία. Το ίδιο πρωί, την είχε ειδοποιήσει η δικηγόρος της ότι το αίτημά της για αλλαγή στοιχείων στα επίσημά της έγγραφα είχε επίσης απορριφθεί. Η Ναταλί κρεμάστηκε με το καλώδιο της τηλεόρασής της το βράδυ που ακολούθησε.

Ryan Pattie / BuzzFeed

Καμία βελτίωση μετά τη γνωμοδότηση της Γενικής Επιτηρήτριας Φυλακών Γαλλίας.

Την 1η Νοεμβρίου του 2016, 13 τρανς άτομα βρίσκονταν κρατούμενα σε γαλλικές φυλακές, σύμφωνα με το υπουργείο δικαιοσύνης, το οποίο υπολογίζει ότι ο αριθμός αυτός κυμαίνεται από 15 μέχρι 30 ανάλογα με τις χρονιές: «Ήταν φυλακισμένες σε οκτώ διαφορετικά ιδρύματα, με τις περισσότερες να βρίσκονται στις φυλακές του Fleury-Mérogis». Και 10 με 15 αποτείνονται στο Διεθνές Παρατηρητήριο Φυλακών κάθε χρόνο, σύμφωνα με τον François Bès. Στις 30 Ιουνίου του 2010, μετά την έκκληση που του έκανε η Κλοέ, ο Jean-Marie Delarue, ο τότε Γενικός Επιτηρητής Φυλακών Γαλλίας, είχε δημοσιεύσει στην επίσημη εφημερίδα μία γνωμοδότηση σχετικά με τη μεταχείριση των τρανς ατόμων στις φυλακές. Κατάγγελλε ήδη την “απουσία κατευθυντήριων αρχών” και πρότεινε μία σειρά συστάσεων εκ των οποίων τη διαμόρφωση του περίφημου άρθρου D248 του κώδικα ποινικής δικονομίας. Η επιστολή που του είχε τότε απευθύνει η υπουργός δικαιοσύνης, Michèle Alliot-Marie, θυμίζει την απάντηση του σημερινού εκπροσώπου του υπουργείου δικαιοσύνης:

«Θεωρητικά και σύμφωνα με το άρθρο D248 του κώδικα ποινικής δικονομίας, “οι άντρες και οι γυναίκες κρατούνται σε διαφορετικά ιδρύματα”. Ως εκ τούτου, η σωφρονιστική διοίκηση ενεργεί σύμφωνα με τα επίσημα έγγραφα των κρατουμένων όπως αυτά προσκομίζονται κατά τη διάρκεια της τυπικής διαδικασίας εγγραφής των κρατουμένων. Τα επίσημα στοιχεία ταυτότητας όμως δεν αντιστοιχούν πάντοτε στο εμφανές φύλο των κρατουμένων. Ως εκ τούτου, η τοποθέτηση των τρανς ατόμων πραγματοποιείται με γνώμονα το συμφέρον των κρατουμένων (ατομικά κελιά, τοποθέτηση σε πτέρυγα ευάλωτων ατόμων, απομόνωση) και των κανόνων των εκάστοτε σωφρονιστικών διοικήσεων», απάντησε ο Youssef Badr στο BuzzFeed News.

Ενώ έχουν περάσει επτά χρόνια από τότε, το πόρισμα παραμένει το ίδιο. «Ό,τι λέγαμε στην αναφορά του 2010 παραμένει δυστυχώς στην επικαιρότητα», δηλώνει με λύπη η Adeline Hazan, η οποία έχει αναλάβει επικεφαλής της Γενικής Επιτήρησης Φυλακών Γαλλίας.

Η πρόσφατη νομική εξέλιξη των διαδικασιών αλλαγής των στοιχείων ταυτότητας, που σύμφωνα με πολλές οργανώσεις παραμένει ανεπαρκής, αλλάζει άραγε τα δεδομένα;

«Δεν έχουμε δει ακόμα πως εφαρμόζεται στην πραγματικότητα αυτός ο νόμος. Και ακόμα πασχίζουμε με τις διαδικασίες που απαιτούνται για τα άτομα που είναι ελεύθερα, πόσο μάλλον λοιπόν για όσα βρίσκονται υπό κράτηση. Όπως και να’χει, πρόκειται για αίτημα απευθυνόμενο σε δικαστές…», σχολιάζει η Τζοβάνα Ρινκόν του συλλόγου Acceptess-T, για την οποία όσα άτομα δεν έχουν αποκτήσει γαλλική υπηκοότητα είναι εντελώς παραγκωνισμένα από τον εν λόγω νόμο.

Καμία γραμμή σε εθνικό επίπεδο

Ο Erwann Binet και η Pascale Crozon, πρώην βουλευτές του Σοσιαλιστικού Κόμματος, ανακάλυψαν τα προβλήματα των τρανς κρατούμενων στη διάρκεια των ακροάσεων για τη νομοθεσία που θα διευκολύνει την αλλαγή φύλου στα επίσημα έγγραφα των τρανς ατόμων.

«Είχα μιλήσει για την κατάσταση των τρανς κρατούμενων στη διάρκεια της πρώτης συνεδρίασης της ομάδας σπουδών πάνω στις φυλακές, διότι μόλις είχα έρθει αντιμέτωπος με τη μαρτυρία μίας γυναίκας κρατούμενης στις αντρικές φυλακές και αυτό με είχε κλονίσει ιδιαίτερα, εκμυστηρεύεται η πρώην βουλευτής. Στη συνέχεια, είχαμε γράψει στον Jean-Jacques Urvoas και τον είχαμε συναντήσει για να του εξηγήσουμε ότι υπήρχε πραγματικό πρόβλημα. Είπε ότι θα το σκεφτεί αλλά είχα φτάσει πλέον το τέλος της θητείας του…».

Ryan Pattie / BuzzFeed

Κατα τη γνώμη του Erwann Binet, δεν υπάρχει ανάγκη νόμου για τη βελτίωση της καθημερινότητας των τρανς κρατούμενων, αλλά «απλά ξεκάθαρες οδηγίες εναρμονισμένες με το υπουργείο δικαιοσύνης».

«Πρέπει ν’ ασχοληθούμε με την κατάσταση αυτή στο υπουργείο δικαιοσύνης, αλλά μέχρι τώρα κανείς, δεν το’χει κάνει, λέει με δυσαρέσκεια. Όπως κανένας δεν είχε ασχοληθεί με την αλλαγή των επισήμων εγγράφων, κάτι που ήταν απαραίτητο. Υπήρχαν στη συγκεκριμένη φάση πραγματικές επιφυλάξεις στο υπουργείο δικαιοσύνης, κανείς δεν ήθελε ν’ασχοληθεί με το ζήτημα». Ο υπουργός δικαιοσύνης δεν έχει την ίδια άποψη : «Είναι προφανές ότι δεν μπορούμε να εκδώσουμε εγκύκλιο για καμια δεκαριά ανθρώπους», απαντά ο Youssef Badr.

«Δεν υπάρχει λοιπόν καμία γραμμή σε εθνικό επίπεδο, μόνο σκέψεις και όροι που αλλάζουν από ίδρυμα σε ίδρυμα».


«Δημιουργώντας γκέτο, στερούμε δυνατότητες κοινωνικοποίησης».

Ενώ η Γαλλία συνεχίζει να καταδικάζεται τακτικά από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρώπινων Δικαιωμάτων για τις συνθήκες κράτησης αλλά και γενικότερα για τον τρόπο με τον οποίο μεταχειρίζεται τα τρανς άτομα, άραγε οι απαραίτητες πιέσεις θα έρθουν από το εξωτερικό; Τον Ιανουάριο του 2016, ένας ειδικός εισηγητής του ΟΗΕ παρουσίασε στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων μία έκθεση σχετικά με «βασανιστήρια και άλλες ποινές ή μεταχειρίσεις απάνθρωπες και απαξιωτικές και πως αυτές αγγίζουν ιδιαίτερα γυναίκες, λεσβίες, ομοφυλόφιλους, αμφιφυλόφιλους και τρανς». Ταυτόχρονα, άλλες χώρες οραματίζονται εξελίξεις λίγο ή πολύ θετικές. Το 2010, η Ιταλία προέβλεπε την ίδρυση φυλακών μόνο για τρανς άτομα στην Τοσκάνη, αλλά τελικά το εν λόγω εγχείρημα δεν ευοδώθηκε. Για τον François Bès, του Διεθνούς Παρατηρητηρίου Φυλακών, ήταν ούτως ή άλλως «αντι-παραγωγικό, εφόσον αναπαρήγαγε διακρίσεις: ««Δημιουργώντας γκέτο, στερούμε δυνατότητες κοινωνικοποίησης», τονίζει.

«Στη Κολομβία, στην Αργεντινή ή στο Εκουαδόρ, υπάρχει αντίστοιχα ένα κανονιστικό πλαίσιο αρκετά πρωτοποριακό, επισημαίνει ο Jean-Sébastien Blanc, σύμβουλος σε θέματα εγκλεισμού του Τομέα για την Αποτροπή Βασανιστηρίων (APT), με βάση τη Γενεύη. Οι σωφρονιστικοί κανονισμοί προβλέπουν τοποθέτηση των κρατουμένων με βάση το κοινωνικό φύλο και κατόπιν συζήτησης με τα άμεσα ενδιαφερόμενα άτομα. Υπάρχει όμως στην πραγματικότητα ένα χάσμα ανάμεσα στο προοδευτικό νομοθετικό αυτό πλαίσιο και στο τι συμβαίνει στην πραγματικότητα.

Χρειάζεται άραγε και στη Γαλλία ένα πρόσωπο όσο προβεβλημένο από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης όσο η Τσέλσι Μάνινγκ στις Ηνωμένες Πολιτείες ώστε η πολιτεία να εξελιχθεί όσον αφορά στο συγκεκριμένο ζήτημα;

Τον Ιούνιο του 2016, η κυβέρνηση ανακοίνωνε την εφαρμογή “σχεδίου δραστηριοποίησης ενάντια στο μίσος και τις διακρίσεις απέναντι στα LGBTI άτομα”, σε συνεργασία με τη σωφρονιστική διαχείριση και το υπουργείο δικαιοσύνης. «Μας κινητοποιεί ιδιαίτερα ο άξονας 5 της προτεραιότητας νούμερο 2: “βελτίωση της μεταχείρισης των LGBTI κρατουμένων ατόμων”», διαβεβαιώνει ο Youssef Badr. Ο εν λόγω άξονας περιλαμβάνει τις εξής δράσεις:

  • Εγγραφή στην ημερήσια διάταξη επιτροπών ελέγχου των φυλακών, μία φορά το χρόνο, με σκοπό το ζήτημα αντι-LGBTI δράσεων,
  • Προώθηση, κατόπιν συζητήσεως, της ατομικής κράτησης ατόμων που βρίσκονται σε κίνδυνο λόγω του σεξουαλικού τους προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου τους, όταν αυτό συνεισφέρει στα συμφέροντα και στην προστασία των αμέσως ενδιαφερόμενων, και λαμβάνει υπόψη την εύρυθμη λειτουργία του σωφρονιστικού ιδρύματος. Ταυτόχρονα, αποφυγή, στο βαθμό που είναι δυνατό, απομόνωσης σε ειδικές πτέρυγες,
  • Έγκριση της εγγραφής μίας τηλεφωνικής γραμμής βοηθείας (ανώνυμης και δωρεάν) για τα θύματα αντι-LGBTI δράσεων στη λίστα τηλεφώνων στα οποία έχουν πρόσβαση τα κρατούμενα άτομα στη διάρκεια του εγκλεισμού τους.

Παρ’ όλα αυτά, από τον ετήσιο προϋπολογισμό 1,5 εκατομμυρίων για το εν λόγω σχέδιο, είναι αδύνατον να ξέρουμε τι ποσό θα χορηγηθεί γι’ αυτόν τον περίφημο άξονα 5: «Τα νούμερα αυτά δεν μπορούν να δημοσιοποιηθούν», απαντά ο εκπρόσωπος του υπουργείου δικαιοσύνης. Είναι επίσης δύσκολο να ξέρουμε την εξέλιξη της εφαρμογής αυτών των μέτρων. Ενάμιση χρόνο μετά την ανακοίνωση του σχεδίου με χρονικό ορίζοντα τριών χρόνων, «τα εγχειρήματα αυτά είναι προς το παρόν σε φάση μελέτης από τη διεύθυνση της σωφρονιστικής διαχείρισης».

Ryan Pattie / BuzzFeed

 

© T-zine.gr με πληροφορίες από Buzzfeed