Now Reading
Για την οριστική εξάλειψη των Μανωλάδων

Για την οριστική εξάλειψη των Μανωλάδων

Η χρήση της πενταετούς visa πολλαπλών εισόδων για εποχική εργασία με δικαίωμα παραμονής 9 μήνες τον χρόνο, δηλαδή στα ανώτατα όρια που προβλέπει η Οδηγία, φιλοδοξεί να αποτελέσει την πρώτη ad hoc νομιμοποίηση μεταναστών σε έναν κλάδο ο οποίος υποφέρει διαχρονικά από παθογένειες λόγω ανοχής καταστάσεων που αντίκεινται στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Γράφει ο Βασίλης Κερασιώτης | Άρθρα | Νομικά θέματα |T-zine.gr | 18.03.2022

EUROKINISSI

Διαρκές ζητούμενο της μεταναστευτικής πολιτικής κάθε χώρας (πρέπει να) είναι η ορθολογική διαχείριση του πληθυσμού των υπηκόων τρίτων χωρών που διαβιοί και εργάζεται στην επικράτειά της. Σε επίπεδο Ε.Ε. υφίσταται ένα πλέγμα Οδηγιών που ρυθμίζουν τα ζητήματα αυτά με κοινούς κανόνες, οι οποίοι, ωστόσο, έχουν αποτύχει να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο νόμιμης και ασφαλούς μετανάστευσης. Μάλιστα Οδηγίες, όπως αυτή για τη Eποχική Απασχόληση και για τις Kυρώσεις κατά Eργοδοτών, έχουν σχεδόν μηδενική εφαρμογή στην πράξη, καθώς πάσχουν εγγενώς από το εξής σφάλμα: ενώ πρόκειται για νομικά εργαλεία που φιλοδοξούν να οργανώσουν το πλαίσιο νόμιμης εισόδου, διαμονής και απασχόλησης υπηκόων τρίτων χωρών εντός της Ε.Ε., στην πράξη δεν λαμβάνουν υπόψη ότι, μετά την υιοθέτηση του ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο το 2008, που απαγόρευσε τις οριζόντιες νομιμοποιήσεις μεταναστών, η μεταναστευτική πολιτική της Ε.Ε. έχει σταδιακά δημιουργήσει έναν τεράστιο αριθμό «χωρίς χαρτιά», οι οποίοι εργάζονται σε συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας.

Στα καθ’ ημάς η παραπάνω κατάσταση έχει οδηγήσει μέχρι και σε καταδίκη σε επίπεδο Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, με την απόφαση «Chowdury και λοιποί κατά Ελλάδας» του 2017, που αποτελεί και την πρώτη υπόθεση που σχετίζεται με καταναγκαστική εργασία μεγάλου αριθμού μεταναστών. Από πολλούς θεωρήθηκε ότι η συγκεκριμένη υπόθεση «της Μανωλάδας» είναι ντροπή για τη χώρα, καθότι δεν νοείται σε κράτος Ε.Ε. να αναπαράγονται συνθήκες σύγχρονης δουλείας. Από την άλλη, οι συνθήκες διαβίωσης και εργασίας που περιγράφονται στην απόφαση αυτή δεν φαίνεται να διαφέρουν από όσα συμβαίνουν σε άλλες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, με τη διαφορά ότι στη χώρα μας εξαντλήθηκαν τα ένδικα μέσα που προβλέπει το κράτος δικαίου και αποκαλύφθηκαν οι κρατικές παραλείψεις στον τομέα.

Φαίνεται, ωστόσο, ότι παρά την πολυπλοκότητα του προβλήματος οι αξιολογικές κρίσεις περί επονείδιστης καταδίκης λειτούργησαν στην πράξη κατευναστικά, με αποτέλεσμα τον πρόωρο τερματισμό της παρακολούθησης της εκτέλεσης της απόφασης του ΕΔΔΑ, με απόφαση της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης τον Σεπτέμβριο του 2020. Όπως φάνηκε τελικώς, η -σωστή- ενέργεια της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου να ασκήσει το 2019 αναίρεση υπέρ του νόμου προκειμένου να αποσαφηνιστεί η έννοια του επίμαχου άρθρου 323Α Π.Κ., η διαστρέβλωση της έννοιας του οποίου από το ΜΟΔ Πατρών υπήρξε βασική αιτία της καταδίκης, ήταν αρκετή για τον τερματισμό της εποπτείας. Αυτό σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι οι θετικές κρατικές υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρ. 4 της ΕΣΔΑ, περί πρόληψης, ταυτοποίησης, προστασίας, θυμάτων και τιμωρίας των δραστών, υλοποιούνται στην πράξη, όπως προκύπτει από την παρέμβαση της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ενώπιον της Επιτροπής Υπουργών.

Με τις παραπάνω αποφάσεις του ΕΔΔΑ, καθώς και την Ολ ΑΠ 2/2019 με την οποία η ελληνική πολιτεία συμμορφώθηκε με το ερμηνευτικό δεδικασμένο, κρίθηκε ότι ο βασικότερος παράγων της καταναγκαστικής εργασίας είναι η νομική κατάσταση των μεταναστών ως εργατών «χωρίς χαρτιά», που οδηγεί συχνά, μέσω της εκμετάλλευσης της ευάλωτης θέσης τους, σε καταστάσεις που εμπίπτουν στο ποινικό δίκαιο. Η ρύθμιση λοιπόν του ζητήματος από τον νομοθέτη παρίσταται αναγκαία, καθότι η επισφαλής νομικά θέση μεγάλου αριθμού μεταναστών που απασχολείται στις εντατικές καλλιέργειες συνεχίζεται με αυξημένους ρυθμούς ώς σήμερα, γεγονός που τους καθιστά ευεπίφορους σε κάθε είδους εργασιακή εκμετάλλευση: συχνά οι συμφωνημένες αποδοχές παρακρατούνται μέχρι να πωληθεί το προϊόν ή είναι τελικά μικρότερες γιατί αφαιρούνται τα ποσά της διατροφής και διαμονής σε χώρους που παραχωρεί ο εργοδότης εντός του κτήματος, χωρίς συνθήκες υγιεινής και προστασίας από την πανδημία.

Παράλληλα, οι εργάτες χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα δεν έχουν γνώση των εργατικών δικαιωμάτων τους, ενώ, σε περίπτωση διαμαρτυρίας, ασκείται συχνά ψυχολογική και σωματική βία εναντίον τους. Με απλά λόγια, ακόμα κι αν εισέρχονται αυτόβουλα στην εργασιακή σχέση, στην πορεία δεν έχουν άλλη επιλογή από το να υποταχθούν στην κατάχρηση μέχρι να τους καταβληθούν τα δεδουλευμένα. Οι εργοδότες, ιδίως στον αγροτικό τομέα, προτιμούν να απασχολούν εργάτες χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα, σε σχέση με τους νόμιμους μετανάστες, ακριβώς λόγω της ευαλωτότητάς τους. Ενίοτε δε τους θεωρούν ως εργαζόμενους με πιο σωστή εργασιακή νοοτροπία, που είναι σε θέση να αποδεχθούν πιο επαχθείς συνθήκες εργασίας (!). Στην πραγματικότητα, θα έλεγε κανείς ότι ο εργοδότης στην αγροτική οικονομία δεν γνωρίζει καν το προσωπικό status διαμονής των εργατών, ουδόλως ενδιαφέρεται για αυτό, καθώς πρόκειται για κλασική περίπτωση «take it or leave it» προσφοράς εργασίας, η οποία καταδεικνύει το πόσο αναλώσιμη είναι η συγκεκριμένη κατηγορία εργατών.

Η πρόσφατη διακρατική συμφωνία με το Μπανγκλαντές για τη σταδιακή νομιμοποίηση 15.000 εποχικών εργατών θα μπορούσε να αποτελέσει την αρχή του τέλους του φαύλου κύκλου της εργασιακής εκμετάλλευσης με τη δημιουργία ενός νόμιμου μεταναστευτικού σχήματος. Είναι δεδομένο ότι «το δικαίωμα να έχει ένας μετανάστης δικαιώματα» ερείδεται καταρχήν στη νομιμότητα της διαμονής, χωρίς την οποία η άσκηση των λοιπών δικαιωμάτων, όπως αυτό της συλλογικής διαπραγμάτευσης, δεν είναι εύκολα εφικτή. Οι διμερείς συμφωνίες εργασιακής μετανάστευσης αποτελούν διεθνώς ένα εργαλείο που επιτρέπει στους μετανάστες εργαζομένους να μετακινούνται με ασφάλεια μέσω νόμιμων οδών μετανάστευσης. Η βασική διαφορά σε σχέση με την Οδηγία για την Εποχική Απασχόληση είναι ότι, σε αντίθεση με τη βασική λογική του Συμφώνου του 2008, εμπίπτουν και όσοι βρίσκονται ήδη σε ελληνικό έδαφος. Πρόκειται επί της ουσίας για την πρώτη προσπάθεια να καταγραφούν μετανάστες χωρίς χαρτιά από την εποχή των πρώτων νομιμοποιήσεων της περιόδου 1997-1999 ώς τον νόμο 3386/2005. Η χρήση της πενταετούς visa πολλαπλών εισόδων για εποχική εργασία με δικαίωμα παραμονής 9 μήνες τον χρόνο, δηλαδή στα ανώτατα όρια που προβλέπει η Οδηγία, φιλοδοξεί να αποτελέσει την πρώτη ad hoc νομιμοποίηση μεταναστών σε έναν κλάδο ο οποίος υποφέρει διαχρονικά από παθογένειες λόγω ανοχής καταστάσεων που αντίκεινται στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Είναι αυτή η διακηρυγμένη βούληση της πολιτείας σε διακρατικό επίπεδο αρκετή ώστε να γίνουν πραγματικότητα τα παραπάνω; Κατά τη διαδικασία ενσωμάτωσης και εφαρμογής της διμερούς συμφωνίας στο εσωτερικό δίκαιο, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη διάφοροι παράγοντες, η δε συνεργασία με λοιπά υπουργεία κρίνεται απαραίτητη προκειμένου να τηρηθούν τα συμφωνηθέντα με βάση την αρχή της καλής πίστης: κατ’ αρχάς η εφαρμογή από τους αγρότες είναι προϋπόθεση για να λειτουργήσει η συμφωνία στην πράξη. Κατά συνέπεια, το Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας θα πρέπει να εντατικοποιήσει τους ελέγχους για αδήλωτη εργασία στα χωράφια, καθώς πλέον θα υπάρχει νομικό πλαίσιο και δεν νοείται απασχόληση χωρίς ασφάλιση. Οποιαδήποτε άλλη εκδοχή, θα σήμαινε ότι το κράτος αποδέχεται την απαράδεκτη άποψη ότι υπάρχουν τομείς της οικονομίας που χρειάζονται την ύπαρξη των χωρίς χαρτιά, δηλαδή ανθρώπων απογυμνωμένων από δικαιώματα και την προστασία του νόμου. Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και η Τοπική Αυτοδιοίκηση επίσης διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο ώστε να βελτιωθεί το βιοτικό επίπεδο, δεδομένου ότι το εργόσημο δεν συνδέεται με τις συνθήκες παροχής της εργασίας. Σε περίπτωση που η κρατική ανοχή μετατραπεί, για ακόμη μία φορά, σε συνενοχή, είναι πιθανό οι εποχικοί εργαζόμενοι να μετακινηθούν σε άλλους τομείς της οικονομίας με καλύτερους εργασιακούς όρους και το κενό να καλυφθεί από άλλους, χωρίς χαρτιά. Η μη εφαρμογή του νόμου από τους εργοδότες και συνακόλουθα η μη βελτίωση των συνθηκών συνιστούν βασικό παράγοντα για τη συνέχιση του φαύλου κύκλου της εργασιακής εκμετάλλευσης.

Τέλος, η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων του Συμβουλίου της Ευρώπης GRETA, που επισκέφθηκε πρόσφατα τη χώρα, δίνει ιδιαίτερη σημασία στην ορθή πιστοποίηση όλων των σταδίων της ανεφοδιαστικής αλυσίδας μέχρι τον καταναλωτή, καθώς συχνά παρατηρείται το φαινόμενο τα συσκευαστήρια και οι συνεταιρισμοί να διαθέτουν ISO, τη στιγμή που ακριβώς δίπλα τους επικρατούν συνθήκες σύγχρονης δουλείας. Τότε μόνο ο συντονισμός των εμπλεκόμενων θεσμικών παραγόντων θα αποτελέσει μια πρακτική win win για ένα νέο, βιώσιμο μοντέλο νόμιμης μετανάστευσης, με ταυτόχρονη κάλυψη των αναγκών της χώρας σε εργατικά χέρια. Τέλος, η οριστική εξάλειψη των Μανωλάδων περνά από την οριζόντια εφαρμογή αυτής της προσέγγισης, ανεξαρτήτως εθνικότητας.

Βασίλης Κερασιώτης – Δικηγόρος Αθηνών, νομικός παραστάτης «Chowdury and 42 others vs Greece» ΕΔΔΑ

Δείτε Επίσης

Το άρθρο του Βασίλη Κερασιώτη φιλοξενήθηκε στην έντυπη έκδοση της Εφημερίδας των Συντακτών 17.03.2022

 

 

© T-zine.gr

 

Ποια είναι η αντίδρασή σας;
Μου αρέσει
0
Ουάου
0
Τέλειο
0
Δείτε τα σχόλια (0)

Αφήστε Ένα Σχόλιο

Η email διεύθυνση σας δεν θα δημοσιευθεί