Ελλάδα: Σάββατο, 9 Μαρτίου 2019 | 16:33


Γράφει ο Βασίλης Σωτηρόπουλος Άρθρο |  LGBTQI NewsT-zine.gr

Η πρακτική αξία της ΛΟΑΤΚΙ αναθεώρησης του Συντάγματος

Η πρακτική αξία της ΛΟΑΤΚΙ αναθεώρησης του Συντάγματος

Τί σημαίνει πρακτικά η αναθεώρηση του Συντάγματος στο άρθρο 5 παρ. 2, έτσι ώστε να περιλαμβάνει και την απαγόρευση διακρίσεων λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου;

Το άρθρο 5 υπάρχει από το 1975 ως η συνταγματική διάταξη που κατοχυρώνει – στην πρώτη παράγραφο – την προσωπική ελευθερία: καθένας έχει δικαίωμα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συμμετέχει στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της χώρας, χωρίς να παραβιάζει το Σύνταγμα, τα δικαιώματα των άλλων και τα χρηστά ήθη. Στην δεύτερη παράγραφό του, το άρθρο 5 κατοχυρώνει την απαγόρευση διακρίσεων για μόνιμες ιδιότητες: όλοι όσοι βρίσκονται στην Ελληνική επικράτεια (άρα όχι μόνο οι Έλληνες, αλλά και οι Έλληνες) απολαμβάνουν της ΑΠΟΛΥΤΗΣ προστασίας της ζωής, της τιμής και της ελευθερίας τους ανεξάρτητα από την φυλή, την εθνικότητα, την γλώσσα, την θρησκεία τους αλλά και τις πολιτικές πεποιθήσεις. Η απαγόρευση διακρίσεων λοιπόν είναι πολύ ευρύτερη της αρχής της ισότητας στον νόμο (άρθρο 4), καθώς προσδιορίζει τις ιδιότητες εκείνες για τις οποίες το άτομο μπορεί να δεχτεί αρνητικές διακρίσεις.

Το Σωματείο Υποστήριξης Διεμφυλικών υποστήριξε μια σειρά τροποποιήσεων στο Σύνταγμα, ανάμεσα στις οποίες να προστεθούν ως λόγοι απαγορευμένων διακρίσεων στην παρ. 2 η ταυτότητα φύλου, τα χαρακτηριστικά φύλου και ο σεξουαλικός προσανατολισμός. Άλλωστε και στο άρθρο 21 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, αναπόσπαστο μέρος της Συνθήκης της Λισαβόνας, περιλαμβάνεται και ο σεξουαλικός προσανατολισμός στις απαγορευμένες διακρίσεις.

Η κατοχύρωση στο Σύνταγμα σημαίνει ότι οι αντίθετες νομοθετικές διατάξεις που δεν σέβονται την απαγόρευση διακρίσεων κηρύσσονται αντισυνταγματικές. Νόμοι που επιβάλλουν για παράδειγμα να δίνουν αίμα μόνο άτομα που δεν είχαν σεξουαλικές σχέσεις με ομόφυλους θα είναι αυτομάτως αντισυνταγματικοί. Νόμοι που απαγορεύουν την πρόσληψη στην αστυνομία και τα σώματα ασφαλείας λόγω “διαταραχής ταυτότητας φύλου” θα είναι αντισυνταγματικοί. Επίσης, η δικαστική απόφαση του Αρείου Πάγου που έκρινε ότι ο Αστικός Κώδικας επιτρέπει τον γάμο μόνο των ετερόφυλων, κατ’ ερμηνεία των διατάξεών του, θα βρίσκεται πλέον εκτός συνταγματικής τεκμηρίωσης, οπότε θα ανοίξει ο δρόμος και για την θεσμοθέτηση του γάμου των ομοφύλων που θα μπορούσε μεν να γίνει και χωρίς την συνταγματική αναθεώρηση, αλλά εκθέτοντας την νομοθεσία σε κίνδυνο επανεξέτασής της και αχρήστευσής της από τον Άρειο Πάγο: με την αναθεώρηση θωρακίζεται και η υπάρχουσα αλλά και η μελλοντική νομοθεσία για ΛΟΑΤΚΙ+ θέματα.

Αναπτύχθηκε μια άποψη ότι δήθεν το άρθρο 5 παρ. 2 δεν είναι το κατάλληλο για να υποδεχθεί την απαγόρευση διακρίσεων λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας/χαρακτηριστικών φύλου, διότι αφορά, μεταξύ άλλων και την απαγόρευση απέλασης και κυρίως – δήθεν – τα θέματα διακρίσεων εις βάρος μεταναστών και προσφύγων. Δεν είναι αλήθεια. Όποτε έφτασε σε δικαστήριο υπόθεση προσβολής της τιμής λόγω φυλής / θρησκεύματος με την αντιρατσιστική νομοθεσία του 1979 και τέθηκε ζήτημα αντισυνταγματικότητας από την πλευρά της υπεράσπισης (όχι για μετανάστες/πρόσφυγες) τα δικαστήρια απάντησαν ότι η τιμή καθενός προστατεύεται χωρίς διάκριση λόγω φυλής / θρησκεύματος δυνάμει του άρθρου 5 παρ. 2 του Συντάγματος κι επομένως ο αντιρατσιστικός νόμος γνωρίζει αυτό το θεμέλιο στο Σύνταγμα. Το 2014 ο αντιρατσιστικός νόμος τροποποιήθηκε κατά τρόπον ώστε να περιλαμβάνει και άλλους λόγους διακρίσεων όπως ο σεξουαλικός προσανατολισμός και η ταυτότητα φύλου. Επομένως, δεν μπορεί ο “μισός” αντιρατσιστικός να έχει έρεισμα στη συνταγματική απαγόρευση διακρίσεων και ο “άλλος μισός” να μην έχει. Γι’ αυτό χρειάζεται πλέον η επικαιροποίηση του Συντάγματος.

Η πρακτική αξία λοιπόν της εν λόγω συνταγματικής αναθεώρησης είναι ότι θα παρέχει σαφή και ρητή συνταγματική βάση σε όλη την ΛΟΑΤΚΙ+ νομοθεσία όταν αυτή τίθεται σε δικαστικό έλεγχο ως προς την συνταγματικότητά της. Επιπλέον θα απαγορεύει σε μεταγενέστερες κυβερνήσεις να θεσπίσουν νομοθεσία που θα χαμηλώνει το επίπεδο προστασίας των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, όπως π.χ. αν προστεθούν νομοθετικά από μια μελλοντική κυβέρνηση πρόσθετες προϋποθέσεις για την νομική αναγνώριση ταυτότητας φύλου (π.χ. ιατρική γνωμάτευση, όπως είχε πει η ΝΔ ότι θα κάνει κατά το δικό της νομοσχέδιο ΝΑΤΦ). Μια τέτοια χειροτέρευση του επιπέδου προστασίας των ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιωμάτων από μελλοντικό νομοθέτη θα προσκρούει στο Σύνταγμα και μια τυχόν τροποποίηση της κοινής νομοθεσίας επί τα χείρω θα είναι αντισυνταγματική.

Γι’ αυτό εκτιμώ ότι η ΝΔ δεν ψήφισε την αναθεώρηση στο άρθρο 5.2, δεδομένου ότι κατά την ψηφοφορία για την Νομική Αναγνώριση της Ταυτότητας Φύλου είχε ζητήσει να υπάρχει ιατρική γνωμάτευση για ενηλίκους ως προϋπόθεση ΝΑΤΦ και δήλωσε ότι εάν εκλεγεί κυβέρνηση θα αλλάξει τον υπάρχοντα νόμο. Αν έχει προηγηθεί η αναθεώρηση του 5.2, μια τέτοια τροποποίηση από την ΝΔ θα είναι ευθέως αντισυνταγματική. Βέβαια εκτιμάται ότι η ΝΔ έχει αλλάξει τη στάση της, αφού κατά την Ημέρα Τρανς Μνήμης 2018 ο κ. Καραγκούνης δήλωσε ότι δεν πρόκειται να αλλάξουν τον νόμο, αλλά δήλωσε επιπλέον και ότι θα ψήφιζαν την απαγόρευση των διακρίσεων, ενώ τελικά είδαμε ότι καταψήφισαν στην Βουλή.

Από την πλευρά της Δημοκρατικής Συμπαράταξης απείχαν οι βουλευτές πλην του κ. Λοβέρδου που ψήφισε ο ίδιος θετικά, αλλά η στρατηγική ήταν να μην ψηφιστεί η διάταξη από 180 βουλευτές, ώστε μετά τις εκλογές να μην αρκεί η απλή πλειοψηφία της αναθεωρητικής Βουλής και να γίνει πιο συναινετική (δηλαδή πιο δύσκολη) η αναθεώρηση.

Είχε προηγηθεί η ανακοίνωση του Τμήματος Δικαιωμάτων Ανθρώπου του ΚΙΝΑΛ που έλεγε όμως ότι το άρθρο 5 παρ. 2 δεν είναι το κατάλληλο και ότι θα δημιουργούσε ερμηνευτικά προβλήματα κτλ, χωρίς να μπορέσει να καταδειχθεί με σαφήνεια τί ακριβώς προβλήματα θα μπορούσαν να προκύπτουν. Η αναφορά στην ανάγκη της προστασίας της αναπηρίας στο ίδιο συνταγματικό άρθρο ενδεχομένως δείχνει ότι το ΚΙΝΑΛ ξέχασε ότι με την αναθεώρηση του 2001 (με κυβερνητική πλειοψηφία του ΠΑΣΟΚ) προστέθηκε στο άρθρο 21 του Συντάγματος διάταξη που αναφέρει: “«Τα άτομα με αναπηρίες έχουν δικαίωμα να απολαμβάνουν μέτρων που εξασφαλίζουν την αυτονομία, την επαγγελματική ένταξη και τη συμμετοχή τους στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της χώρας.» Επομένως υπάρχει πλήρης κάλυψη της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω αναπηρίας στο Σύνταγμα με ρητή αναφορά. Δεν υπάρχει το ίδιο όμως για τον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου.

Η ψηφοφορία θα επαναληφθεί σε ένα μήνα και αν η διάταξη συγκεντρώσει 180 ψήφους, μετά τις εκλογές η αναθεωρητική Βουλή θα μπορεί με απλή πλειοψηφία να τροποποιήσει το 5.2 του Συντάγματος. Εάν όμως δεν ψηφιστεί τώρα με 180, μετά τις εκλογές θα είναι δυσχερέστερη η αναθεώρηση.

 

E-Lawyer Το blog του Βασίλη Σωτηρόπουλου. Ένα νομικό ιστολόγιο για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ψηφιακή εποχή.

 

 

 

 

© T-zine.gr 2018 | Για τις τελευταίες LGBTI ειδήσεις να επισκέπτεστε το T-zine.gr καθημερινά. Μπορείτε επίσης να γίνετε μέλος στη σελίδα μας στο Facebook και στο Twitter

 

© T-zine.gr