«Ορλάντο, μια βιογραφία», της Βιρτζίνια Γουλφ

Ελλάδα: Σάββατο, 8 Σεπτεμβρίου 2018 | 15:34


Γράφει ο Iωσήφ Aλυγιζάκης* Βιβλίο – ΚριτικήT-zine.gr

«Ορλάντο, μια βιογραφία», της Βιρτζίνια Γουλφ

Από τα αναγνώσματα συγγραφέων που με επηρέασαν αρκετά πριν αποφασίσω να καταπιαστώ με τη συγγραφή μυθιστορήματος είναι αναμφισβήτητα το Ορλάντο της Γουλφ.

Το «Ορλάντο, μια βιογραφία», 1928, από την Βιρτζίνια Γουλφ (1882-1941), από τις πιο εύθραυστες αλλά και εμβληματικές συγγραφείς της γενιάς της είναι ένα κείμενο μεταμοντέρνο, φεμινιστικό, υπαρξιακό, άκρως εσωτερικό και ψυχαναγκαστικά ειλικρινές. Στα πρώτα της έργα η Γουλφ πειραματίστηκε αρκετά με την πιο πεπατημένη συγγραφική γραφή για να καταλήξει αργότερα σε μια εμμονική νεωτεριστική τελειομανή πένα.
Το κείμενο γράφτηκε και αφιερώθηκε, κατά τη συγγραφέα, στην αριστοκράτισσα Vita Sackville-West, αδερφική φίλη και ερωμένη της. Πατάει σε αρχετυπικούς μύθους όπως του Ανδρόγυνου και σε μυθικές διαδικασίες αλλαγής όπως οι Μεταμορφώσεις.

Το τι άκουσε από τους κριτικούς της εποχής δε λέγεται. Απρόβλεπτο, καθαρός μοντερνισμός, το θεώρησαν λογοτεχνική παρωδία ή ελαφρά μεταμφιεσμένη μυθιστορηματική βιογραφία της. Υπήρξε όμως και η κριτική ότι πρόκειται για το μακρύτερο και γοητευτικότερο ερωτικό γράμμα της λογοτεχνίας.

Όντως η Γουλφ έδωσε ιδιαίτερη σημασία σε νέα φόρμα γραφής, ενέδωσε στις αρχές του νεωτερισμού δίνοντας έμφαση στην εμπειρία, στην ευτυχία και τη σίγουρη απογοήτευση όπως οι καταστάσεις που κατέτρυχαν πάντα το νου της.

Σε πρώτο επίπεδο, όπως ο Σαίξπηρ πάτησε ως επί τω πλείστον στα κείμενα παλιότερων συγγραφέων ή έργων της εποχής του, έτσι και το «Ορλάντο, μια βιογραφία» φαίνεται να πατάει στο «Φουριόζο» του Αριόστο, ιπποτικό έργο του 16ου αιώνα, που καταργεί τα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία.

Το πρωταγωνιστικό πρόσωπο Ορλάντο ξεκινά τη ζωή ως ποιητής στη σαιξπηρική εποχή, προς τα τέλη του 16ου αιώνα, για να φτάσει στις αρχές του 20ου ως μαχόμενη γυναίκα. Μέσα από το γεμάτο σύμβολα κείμενο, η Γουλφ διατυπώνει ένα πλήθος από λογοτεχνικά, κοινωνικά και ιστορικά σχόλια, απαραίτητα στην προσπάθειά της να βγάλει ό,τι βάραινε την ψυχοσύνθεσή της.

H Virginia Woolf

Η Βιρτζίνια Γουλφ μέσα σε μια τεράστια χρονική περίοδο τεσσάρων αιώνων, όπως και οι τέσσερις εποχές, σε αυτό το μυθιστόρημα των έξι κεφαλαίων, περιγράφει με θέρμη την ελισαβετιανή εποχή, με μια ερωτικά αναγεννησιακή οπτική του Ορλάντο προς τη Ρωσίδα πριγκήπισσα Σάσα και τον προδωμένο έρωτά του από αυτήν ενώ επικρατεί ο καταστροφικός παγετός του 1608.

Σε μια σατιρική μονομαχία ο νεαρός Ορλάντο νιώθει επίσης προδωμένος από τον φίλο του ποιητή Νίκολας Γκριν τον οποίο βλέπουμε αργότερα στο μυθιστόρημα ως κριτικό λογοτεχνίας.

Άξια λόγου είναι και η γεροντοφιλική ίσως και παιδεραστική σχέση πόθου της Ελισάβετ Α’ προς τον 16άχρονο Ορλάντο η οποία στα τελευταία της απονέμει στον νεαρό το Παράσημο της Περικνημίδας.

Η ομορφιά του επίτηδες εφηβική τον κάνει ποθητό όχι μόνο σε γυναίκες αλλά και σε άντρες.

Γίνεται πρέσβης του βασιλιά Καρόλου Β’ στην Κωνσταντινούπολη και ύστερα από μια ερωτική βραδιά με την χορεύτρια Πεπίτα, πέφτει σε έναν λήθαργο που διαρκεί μια εβδομάδα και ξυπνά ως η Ορλάντο, φεύγει και ζει σε έναν καταυλισμό τσιγγάνων, ώσπου επιστρέφει στο Λονδίνο κατά τα χρόνια της βασίλισσας Άννας. Στα χρόνια της βασίλισσας Βικτωρίας παντρεύεται έναν ναυτικό και γεννάει έναν γιο.

Έτσι, το πρωταγωνιστικό πρόσωπο περίπου στο ένα τρίτο του μυθιστορήματος κοιμάται ως άντρας και μετά από μια εβδομάδα ξυπνά ως γυναίκα

Το αρσενικό και το θηλυκό εισχωρούν το ένα στη φύση του άλλου με μια ροϊκή συνέχεια απλότητας και πλήρους φυσικότητας, αφού ο άνθρωπος είναι ίδιος είτε σε αντρικό είτε σε γυναικείο σώμα.

«Η αλλαγή έμοιαζε να έχει γίνει ανώδυνα και ολοκληρωτικά και με τέτοιο τρόπο που η ίδια η Ορλάντο δεν έδειξε καμία έκπληξη γι αυτό το γεγονός».
Έτσι, το πρωταγωνιστικό πρόσωπο περίπου στο ένα τρίτο του μυθιστορήματος κοιμάται ως άντρας και μετά από μια εβδομάδα ξυπνά ως γυναίκα.

Η γραφή εισηγητική με έμφαση περισσότερο στη συναισθηματική νοημοσύνη κι όχι απλά στην εξωνυχιστική περιγραφή των αποδεκτών πενών μέχρι εκείνη την εποχή που αποτελεί ένα στάδιο τεχνικής πάνω στο οποίο πρωταρχικά στηρίχτηκε η Γουλφ, αφέθηκε αργότερα στη ‘ροή συνείδησης’ στο πιο πειραματικά ψυχαγωγικό και λυτρωτικό είδος για τους ματαιωμένους πόθους της.

Αξιοσημείωτο είναι το ότι ως ποιητής ο Ορλάντο φαινόταν μέτριος ίσως επειδή ήταν άπειρος έφηβος που φορές και στιγμές έπαιζε με τα σκινωμένα αποκεφαλισμένα κρανία αφρικανών ειδωλολατρών σκοτωμένων από τους αιμοσταγείς προγόνους του.

«Ορλάντο, μια βιογραφία»
εκδ. Αστάρτη,
μετάφραση Αναστασίας Λιναρδάκη,
θεώρηση μετάφρασης-εισαγωγικό σημείωμα Αλέξανδρος Φοίβος,
έκτη έκδοση.

Απ’ την άλλη, ως ευαίσθητο θήλυ η Ορλάντο γράφει ένα κείμενο τη «Βαλανιδιά» στο οποίο περιγράφεται πιο ώριμα πλέον η περιπέτεια της γραφής μιας γυναίκας, η οποία συμμετέχει στους κύκλους διανόησης της εποχής της. Βραβεύεται και γενικότερα αποκτά μια υπόσταση που μέχρι τότε οι γυναίκες συγγραφείς δεν βίωναν αφού έρχονταν σε πολύ δεύτερη μοίρα.

Χαρακτηριστικό είναι ότι είτε ως νεαρός ποιητής του 16ου αιώνα είτε ως γυναίκα-μητέρα και συγγραφέας τον 20ο αιώνα, το βασικό πρωταγωνιστικό πρόσωπο του κειμένου επιδιώκει τη μοναξιά της δημιουργίας αλλά και της προσωπικής απομόνωσης, προφανώς αυτήν που επεδίωκε και η ίδια η Γουλφ ως το αυτοκτονικό τέλος της ζωής της.

Μέσα από το πρώτο κομμάτι του μυθιστορήματος κατά το οποίο το πρωταγωνιστικό πρόσωπο είναι ο έφηβος Ορλάντο, η Γουλφ δίνει μια συμπυκνωμένη οπτική της φύσης, των συγγραφέων εκείνης της εποχής και πολύ πιθανόν μια περιληπτική απόδοση από την δημιουργικότητα του ίδιου του Σαίξπηρ. Όταν ο κύριος χαρακτήρας γίνεται πλέον η Ορλάντο, σημασία έχει ο έρωτας, αυτός που τελικά ορίζουν οι άντρες που ουσιαστικά αδυνατούν να καταλάβουν τις γυναίκες.

Σε αυτό το μυθιστόρημα η Γουλφ προσπαθεί να μιλήσει για τον έρωτα όπως μόνο μια γυναίκα γνωρίζει αλλά δεν μπορεί να εκφράσει ελεύθερα και να γίνει αποδεκτό το αίσθημα της φεμινιστικής ερωτικής ελευθερίας από τους ανθρώπους του πνεύματος της εποχής της. Αντανακλώντας τις δικές της πεποιθήσεις, η ηρωίδα Ορλάντο εκφράζει τη δυσαρέσκειά της που η γυναίκα δεν έχει περιουσία αλλά μόνο αυτή του συζύγου στην οποία ως πιόνι μπορεί να βασιστεί, νιώθει κακοποιητικά αποκλεισμένη από τον έρωτα σε σχέση με την φαινομενικά απόλυτη ελευθερία του άντρα.

Ο Μπόρχες θεωρούσε αυτό το μυθιστόρημα ως το πιο δυνατό κείμενο της Γουλφ αλλά και από τα αυθεντικότερα έργα της εποχής μας

Η Γουλφ χτυπάει με αυτό της το κείμενο την προκατάλειψη που την βάραινε όχι μόνο ως γυναίκα αλλά και ως συγγραφέα, άσχετα αν είχε πει ότι έγραψε το Ορλάντο για να σατυρίσει και να κοροϊδέψει ακόμα και τον εαυτό της.

Όπως πολλοί συγγραφείς που εκφράζονται με κάτι καινούργιο για την εποχή τους έτσι κι η Γουλφ δεχόταν συχνά τα πυρά της καχυποψίας. Ο υπότιτλος «μια βιογραφία» που ακολουθεί τον τίτλο «Ορλάντο» δόθηκε κατά πάσα πιθανότητα με υφέρπουσα παρωδιακή διάθεση από τη συγγραφέα για να κεντρίσει τη σοβαροφάνεια μέσα από τη οποία οι φιλολογικοί κύκλοι της εποχής της θεωρούσαν τη βιογραφία ως το πιο αδιαπραγμάτευτο και πραγματολογικά άρρηκτο κείμενο που θα μπορούσε να γράψει κάποιος. Παρ’ όλ’ αυτά, η ανάγκη της να καταγράψει την πολυπλοκότητα των ανθρώπινων σχέσεων αλλά ακόμα περισσότερο αυτήν της πολυσχιδούς ανθρώπινης φύσης την οδήγησε στη ‘ροή συνείδησης’, συγγραφική οπτική που την καθιέρωσε ως ένα από τα πρότυπα μελέτης για τις επόμενες γενιές, όπως για όλους εμάς που καταπιανόμαστε με την κατά σημερινούς όρους ‘LGBTQI+ λογοτεχνία’.

Ο Μπόρχες θεωρούσε αυτό το μυθιστόρημα ως το πιο δυνατό κείμενο της Γουλφ αλλά και από τα αυθεντικότερα έργα της εποχής μας.

Κατά τη γνώμη μου, το «Ορλάντο, μια βιογραφία», αν μιλήσουμε με σημερινή ορολογία, είναι από τα πρώτα μεστά κουήρ λογοτεχνικά κείμενα, που έθεσαν με νέο πνεύμα τον προβληματισμό για αναθεώρηση στην έννοια σεβασμό στην αυτοδιάθεση της όποιας ανθρώπινης φύσης.

 

Ορλάντο
Βιρτζίνια Γουλφ
Μετάφραση: Αναστασία Λιναρδάκη
Εκδόσεις Αστάρτη
Σελίδες: 242
ISBN: 960-263-018-3
Τιμή: €13,00

 

 

Για παραγγελίες επικοινωνήστε με το βιβλιοπωλείο Πολύχρωμος Πλανήτης τηλεφωνικά στο 2108826600 ή μέσω της φόρμας παραγγελίας εδώ.

 

 

© T-zine.gr

 

* Ο Ιωσήφ Αλυγιζάκης είναι συγγραφέας των βιβλίων:

•   Η αναγνώριση του πτυχίου : Μυθιστόρημα – 1η έκδ. – Αθήνα : Εκδόσεις Καστανιώτη, 2000.

•   Τρεις λευκές σελίδες: Μυθιστόρημα – 2η έκδ. – Αθήνα : Πολύχρωμος Πλανήτης, 2005.

•   Η πολιτεία των γιασεμιών : Μυθιστόρημα – 1η έκδ. – Αθήνα : Modern Times, 2007.

•   … κάτι πολύ προσωπικό: Μυθιστόρημα – 1η έκδ. – Αθήνα : Πολύχρωμος Πλανήτης, 2008.

•   Κρυφά γοήτευσέ με: Μυθιστόρημα – 1η έκδ. – Αθήνα : Modern Times, 2009.

•   Το φύλο του έρωτα : Μυθιστόρημα – 1η έκδ. – Αθήνα : Modern Times, 2011.

•   Σε ψάχνω στον χρόνο – 1η έκδ. – Αθήνα : Πολύχρωμος Πλανήτης, 2017.

Ζει και εργάζεται στα Χανιά.